نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری فلسفه، دانشگاه مفید، قم، ایران

2 دانشیار فلسفه دانشگاه مفید، قم، ایران

چکیده

خطا به عنوان منشأ شک‌گرایی از دیرباز مورد توجه معرفت‌شناسان بوده است. فیلسوفان مسلمان مانند ابن‌سینا اگرچه به طور مستقل این بحث را مطرح نکرده‌اند، ولی در ضمن مباحث فلسفی خود در موارد مختلف به این مسأله پرداخته‌اند؛ در مقاله‌ی حاضر کوشش شده است تا چگونگی خطای شناختاری عقل و شیوه مصون ماندن ذهن از خطا از منظر ابن‌سینا مورد بررسی قرار گیرد. ابن‌سینا با تأکید بر اینکه خطا در عقل ساختارمند(sistematik) و فراگیر نیست، بر اعتبار این قوه ادراکی بشری اصرار می‌ورزد. وی با دفاع از اولین اولیات یعنی قاعده امتناع اجتماع و ارتفاع نقیضین و مطابق با واقع دانستن این اصل، پایه یقینی برای دانش بشری ترسیم می‌کند و اعتبار دیگر معارف را بر پایه این ادراکِ واقع‌نما تبیین می‌کند. او خطای در عقل را به خاطر وجود موانع درونی و بیرونی بر سر راه عقل و برطرف کردن این موانع را شیوه مصون ماندن ذهن از خطا می‌داند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The error of rational understanding and the way of avoiding it from the perspective of Ibn Sina

نویسندگان [English]

  • ahmad ebrahimi 1
  • AMIR DIVANI 2

1 - PhD student in Modern Philosophy, Mofid University, Qom, Iran

2 Associate Professor of Philosophy, Mofid University, Qom, Iran

چکیده [English]

Error as a source of skepticism has long been considered by epistemologists. Although Muslim philosophers such as Ibn Sina have not discussed this issue independently, they have also addressed this issue in various philosophical discussions; In the present article, an attempt has been made to examine how The error of rational understanding and the way of avoiding it from the perspective of Ibn Sina. Ibn Sina insists on the effect of this human perceptive power by Emphasizing that error is not pervasive and sistematik in reason. By defending the first priority, the rule of social rejection and the height of contradictions, and in accordance with the realization of this principle, he draws a certain basis for human knowledge and explains the validity of other teachings on the basis of this perception of reality. He considers error in reason due to the existence of internal and external obstacles in the way of reason. And he considers removing these obstacles as a way to protect the mind from error.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Error
  • Reason
  • Foundationalism
  • Logic
  • Ibn Sina
  1. منابع فارسی

    کتب

    1. ابن‌سینا. الاهیات دانشنامه علائى‏، چاپ دوم، همدان: دانشگاه بوعلی سینا، 1383 الف.
    2. ابن‌سینا. منطق دانشنامه علائى‏، چاپ دوم، همدان: دانشگاه بوعلی سینا، 1383ب.
    3. راسل، برتراند. تاریخ فلسفه‌ی غرب، ترجمه نجف دریابندری. چاپ هفتم، تهران: کتاب پرواز، 1390.
    4. فروغی، محمدعلی. سیر حکمت در اروپا، چاپ سوم، تهران: انتشارات زوار، 1372.
    5. کاپلستون، فریدریک. تاریخ فلسفه. ترجمه سید جلال الدین مرتضوی، چاپ دوم، تهران: انتشارات سروش، 1368.
    6. مطهری، مرتضی. مجموعه آثار. تهران: انتشارات صدرا، بی­تا.
    7. حسین‏زاده، محمد. مؤلفه‏ها و ساختارهاى معرفت بشرى؛ تصدیقات یا قضایا. چاپ اول، قم: مرکز انتشارات موسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى( ره)، 1393.

    منابع عربی

    کتب

    1. ابن سینا. مکاتبه ابن سینا و ابو سعید ابو الخیر، چاپ سوم، تهران: انتشارات سخن، 1368.
    2. ابن سینا. النجاة من الغرق فى بحر الضلالات. مقدمه و تصحیح از محمد تقى دانش پژوه. چاپ دوم، ‏تهران: انتشارات دانشگاه تهران‏، 1379.
    3. ابن­سینا. رسائل أخرى لابن سینا( هامش شرح الهدایة الاثیریة)،
    4. ابن­سینا. المبدأ و المعاد. چاپ اول، تهران: موسسه مطالعات اسلامى، 1363.
    5. ابن‌سینا. المباحثات. چاپ اول، قم: انتشارات بیدار، 1371.
    6. ابن‌سینا. الاشارات و التنبیهات. چاپ اول، قم: نشر البلاغة، 1375.
    7. ابن‌سینا. رسائل. قم: انتشارات بیدار، 1400ه.ق.
    8. ابن‌سینا. الشفاء(الالهیات)، مصحح: سعید زاید، قم: مکتبة آیة الله المرعشى، 1404ه.ق-الف.
    9. ابن­سینا. الشفاء( المنطق)، قم: مکتبة آیة الله المرعشى، 1404ه.ق-ب.
    10. ابن‌سینا. الشفاء(الطبیعیات). چاپ دوم، مصحح: سعید زاید، قم: مکتبة آیة الله المرعشى، 1404ه.ق-ج.
    11. رازى ‏فخر. شرح الإشارات و التنبیهات. چاپ اول، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگى‏، 1384.
    12. اصفهانى، حسین بن محمد راغب. ‌مفردات ألفاظ القرآن‌، محقق/ مصحح: صفوان عدنان داودى، چاپ اول،‌ لبنان- سوریه: دار العلم- الدار الشامیة‌، 1412ه.ق.
    13. جوهرى، اسماعیل بن حماد. الصحاح- تاج اللغة و صحاح العربیة.‌‌ محقق/ مصحح: احمد عبد الغفور عطار. چاپ اول، بیروت: دار العلم للملایین‌‌، 1410ه.ق.
    14. صدر المتألهین. مفاتیح الغیب. چاپ اول، تهران: موسسه تحقیقات فرهنگى‏، 1363.
    15. ‏صدر المتألهین. ‏الحاشیة على الهیات الشفاء. قم: انتشارات بیدار، بی­تا.
    16. صدرالدین قونیوى، محمد بن اسحاق. ‏اعجاز البیان فی تفسیر أم القرآن‏. چاپ اول، قم: بوستان کتاب قم( انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم)، 1381.
    17. کرم، یوسف. تاریخ الفلسفه الیونانیه. بیروت: دار القلم، بی­تا.
    18. طوسى نصیر الدین. تلخیص المحصل. چاپ دوم، بیروت: دار الاضواء، 1405ه.ق.
    19. طباطبایى، محمد حسین. ‏اصول فلسفه و روش رئالیسم. چاپ دوم،‏ تهران: صدرا، 1364.
CAPTCHA Image