نوع مقاله: علمی و پژوهشی

نویسنده

عضو هیات علمی دانشگاه مفید قم

10.22096/ek.2017.33431

چکیده

متکلمان مسلمان عموماً نخستین تکلیف انسان را تأمل دربارۀ خدا دانسته‌اند. متکلمان اشعری این تکلیف را نقلی و برگرفته از آیات و روایات و نیز اجماع، و متکلمان معتزله و امامیه آن را عقلی دانسته و دو برهان برای آن اقامه کرده‌اند؛ یکی «دفع ضرر محتمل» و دیگری «وجوب شکر منعم». مدعای ما در این نوشتار این است که ادلۀ هر دو طرف ناتمام است و نخستین تکلیف انسان، نه «خداشناسی»، بلکه «خودشناسی» است؛ و این تکلیف، عقلی است؛ چراکه عقل حکم می‌کند برای رساندن خود به کمال و سعادت، شناخت خود ضروری است و البته برای خودشناسی در گام‌های بعدی، نوبت به شناخت مسائل اساسی دیگر می‌رسد. مطابق سخن مشهور، خداشناس مدعی است و اگر نتواند مدعای خود را اثبات کند، مدعای ملحد اثبات می‌شود؛ اما طبق سخن دوم، همۀ انسان‌ها مدعی هستند و هر یک باید خویشتن را تبیین کنند و با عجز یکی مدعای دیگری اثبات نمی‌شود

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Primary Obligation of Man, Self-Knowledge or Theology

نویسنده [English]

  • abdorrahim soleimani

Assistant Professor of Mofid University

 

الف) فارسی

  1. شیخ طوسی، محمد ابن حسن (1358)، تمهید الاصول، ترجمۀ عبدالحسین مشکوةالدینی، تهران: انجمن اسلامی حکمت و فلسفۀ ایران.
  2. مصباح یزدی، محمدتقی (1370)، آموزش عقاید، تهران: مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی.
  3. ــــــــــــــــــــــ (1382)، آموزش عقاید، تهران: شرکت چاپ و نشر بین‌الملل.
  4. قرآن مجید.
  5. ایجی، عبدالرحمن ابن احمد (بی‌تا)، المواقف فی علم الکلام، بیروت: عالم الکتب.
  6. آمدی، عبدالواحد ابن محمد تمیمی (1366)، غرر الحکم و درر الکلم، قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
  7. تفتازانی، سعدالدین (1370)، شرح المقاصد، ج1، قم: الشریف الرضی.
  8. جرجانی، علی ابن محمد (1373)، شرح المواقف، ج1، قم: الشریف الرضی.
  9. حرانی، ابی‌محمد حسن ابن علی ابن‌شعبه (بی‌تا)، تحف العقول، تهران: کتابفروشی اسلامیه.
  10. سبحانی، جعفر (1413)، الالهیات علی هدی الکتاب و السنة و العقل، ج1، قم: مطبعة القدس.
  11. سیوری، مقداد ابن عبدالله (1365)، النافع یوم الحشر، تهران: مؤسسۀ مطالعات اسلامی دانشگاه مک‌گیل شعبۀ تهران.
  12. ـــــــــــــــــــــــ (1405)، ارشاد الطالبین، قم: مکتبة آیةالله نجفی مرعشی.
  13. علامه حلی، حسن بن یوسف (1338)، انوار الملکوت فی شرح الیاقوت، تهران: دانشگاه تهران.
  14. ـــــــــــــــــــــــ (1982)، بهج الحق و کشف الصدق، بیروت: دار الکتاب اللبنانی.
  15. ـــــــــــــــــــــــ (بی‌تا)، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، قم: مکتبة المصطفوی.
  16. قاضی عبدالجبار (1422)، شرح الاصول الخمسة، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
  17. مجلسی، محمدباقر (1403)، بحار الانوار، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
  18. مظفر، محمدحسن (1396)، دلائل الصدق، ج1، قاهره: دار القلم للطباعة.

ب) عربی