خاستگاه فلسفة اسلامی در نهضت ترجمه و پیشینة ایدئولوژیک آن در زمان ساسانی

نوع مقاله: علمی و پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری فلسفه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان

2 دانشیار فلسفه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان

10.22096/ek.2017.33471

چکیده

از آغاز جنبش‌های مانوی و مزدکی و تشکیل طبقۀ دهقانی و همچنین مهاجرت مسیحیان نسطوری به شاهنشاهی ساسانی، می‌توان تنش شبکه‌هایی ایدئولوژیک را با سیاست و اقتصاد حاکم دنبال کرد. این جریان‌ها پس از فراز و نشیب‌های بسیار، سرانجام در قرن دوم هجری به نهضت ترجمۀ عربی منتهی شد. ظهور اسلام منجر به از بین رفتن کاست‌های نفوذناپذیر جامعۀ ساسانی شد و همین امر کمک شایانی به توسعه علوم کرد و کتاب‌ها از گوشۀ خزانه‌های سلطنتی به کتابخانه‌ها منتقل شد. این نهضت به هیچ عنوان خنثی نبود و جریان‌ها و طبقات دخیل در شکل‌گیری آن، باعث هدایت هدفمند و سرانجام گونۀ خاص فلسفه و علوم اسلامی شدند. از مکاتب فکری ناهمسو با سیاست حاکم که «زنادقه» نام گرفتند، تا مکتب فلسفی‌ـ‌منطقی بغداد و فلسفۀ تأویل‌گرای باطنیان اسماعیلی، همگی به نحوی ریشه در این تنش ایدئولوژیک طبقاتی‌ـ‌حاکمیتی داشته‌اند. در نهایت، این فارابی بود که همۀ این جریان‌ها را در ساختاری واحد با عنوان فلسفۀ اسلامی، عرضه کرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Origin of Islamic Philosophy in the Translation Movement and its Ideological Background During the Sassanid Times

نویسندگان [English]

  • esmaeil noshad 1
  • Esmaeil Noshad Morteza Hajhosseini 2
1 Philosophy Department, Faculty of Literature, Isfahan University, Isfahan
  1. ابن‌ندیم، محمد بن اسحاق (1381)، الفهرست، ترجمۀ محمدرضا تجدد، تهران: انتشارات اساطیر.
  2. بلاذری، احمد بن یحیی (1346)، فتوح البلدان، ترجمۀ آذرتاش آذرنوش، تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
  3. تفضلی، احمد (1387)، جامعۀ ساسانی، ترجمۀ مهرداد قدرت دیزچی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
  4. الجابری، محمد عابد (1381)، جدال کلام و عرفان و فلسفه در تمدن اسلامی، ترجمۀ رضا شیرازی، تهران: نشر یادآوران.
  5. ــــــــــــــــ (1387)، ما و میراث فلسفی‌مان، ترجمۀ سیداحمد آل‌مهدی، تهران: نشر ثالث.
  6. ــــــــــــــــ (1394)، بازخوانی تاریخی فلسفۀ اسلامی در شرق اسلامی، ترجمۀ اسماعیل باغستانی، تهران: انتشارات هرمس.
  7. دینکرد چهارم (1393)، پژوهش مریم رضایی، تهران: انتشارات علمی.
  8. الریس، ضیاءالدین (1373)، خراج و نظام‌های مالی دولت‌های اسلامی، فتحعلی اکبری، اصفهان: انتشارات دانشگاه اصفهان.
  9. شیرالی، عادل (1392)، حرانیان، تهران: نشر بصیرت.
  10. طباطبایی، سیدجواد (1373)، زوال اندیشۀ سیاسی ایران، تهران: نشر کویر، چاپ ششم.
  11. طبری، محمد بن جریر (1389)، تاریخ طبری، گردانیدۀ منسوب به بلعمی، تصحیح و تحشیۀ دکتر محمد روشن، تهران: نشر سروش، چاپ چهارم.
  12. عبدالرزاق، مصطفی (1368)، تاریخ فلسفۀ اسلامی، ترجمۀ فتحعلی اکبری، اصفهان: انتشارات پرسش.
  13. غزالی، محمد بن محمد (1351)، احیاء علوم الدین، ترجمۀ مؤیدالدین محمد خوارزمی، به کوشش حسین خدیو جم، تهران: انتشارات علمی فرهنگی.
  14. غفاری، حسین (1378)، «فلسفۀ اسلامی یا فلسفۀ مسلمین»، مجلۀ فلسفه دانشگاه تهران، ش1، پاییز.
  15. فارابی، ابونصر محمد بن محمد (1339)، فصوص الحکم، ترجمه و توضیح غلام‌حسین آهنی، اصفهان: کتاب فروشی تأیید اصفهان.
  16. ــــــــــــــــ (1376)، سیاسة المدنیه، ترجمۀ حسن ملکشاهی، تهران: نشر سروش.
  17. ــــــــــــــــ (1379)، اندیشه‌های اهل مدینۀ فاضله، ترجمۀ سیدجعفر سجادی، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
  18. قادری، حاتم (1388)، ایران و یونان، تهران: نشر نگاه معاصر.
  19. کربن، هانری (1384)، تاریخ فلسفۀ اسلامی، ترجمۀ جواد طباطبایی، تهران: انتشارات کویر، چاپ چهارم.
  20. کریستین‌سن، آرتور (1378)، ایران در زمان ساسانیان، ترجمۀ رشید یاسمی، تهران: نشر صدای معاصر.
  21. کولسنیکف، آ.ای. (1389)، ایران در آستانۀ سقوط ساسانیان، ترجمۀ محمد رفیق یحیایی، تهران: نشر کندوکاو.
  22. گوتاس، دیمیتری (1390)، اندیشۀ یونانی و فرهنگ اسلامی، ترجمۀ عبدالرضا سالار بهزادی، تهران: نشر فرزان.
  23. لیونز، جاناتان (1393)، بیت الحکمه، ترجمۀ بهرام نوازنی، تهران: انتشارات سروش.
  24. منشی، ابوالمعالی نصرالله (1373)، کلیله و دمنه، شرح حسین حداد، تهران: انتشارات قدیانی.
  25. میتز، آدام (1362)، تمدن اسلامی در قرن چهارم، ترجمۀ علیرضا ذکاوتی قراگوزلو، تهران: نشر امیرکبیر.
  26. هوشنگی، لیلا (1396)، تاریخ و عقاید نسطوریان، تهران: نشر حکمت سینا، چاپ دوم.