دوفصلنامۀ علمی هستی و شناخت

دوفصلنامۀ علمی هستی و شناخت

بررسی نحوه مواجهه ملاصدرا با مسأله تعارض عقل و شرع بر اساس دیدگاه وی در زمینه‌ی چگونگی وقوع خطا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکترای فلسفه، دپارتمان فلسفه، دانشگاه مفید، قم، ایران.
2 استاد، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه شهید رجایی، تهران، ایران.
چکیده
تعارض عقل و شرع یکی از مباحث مهم فلسفی است که ملاصدرا به طور خاص به آن پرداخته است. دیدگاه وی در مورد خطای شناختاری عقل تاثیر مستقیم در حل تعارض بین عقل و شرع داشته است. لذا سوال اصلی در این پژوهش این است که نحوه مواجهه ملاصدرا با مسألهِ‌ی تعارض عقل و شرع بر اساس دیدگاه وی در زمینه چگونگی وقوع خطا چگونه است؟ ملاصدرا عقل و شرع را مصون از خطا می‌داند و خطای عقل را در اثر عوامل درونی و بیرونی خطا و خطای در برداشت از شریعت را به خاطر اشکال در سند یا دلالت می‌داند. وی معتقد است بین این دو منبع معرفت هماهنگی کامل وجود دارد و تعارض حقیقی بین عقل و شرع را غیرممکن می‌داند. وی اعتقاد کسانی که به وجوب جمود بر تقلید و تبعیت ظواهر گمان دارند را ناشی از ضعف عقل و کم‌بصیرتی ایشان میداند و نیز دیدگاه کسانی از متفلسفه که در مورد عقل زیاده روی نموده و به وسیله‌ی آن به نفی امور قطعی شرع پرداخته‌اند را به خاطر خبث ضمیر ایشان دانسته و هر دو را در طریق افراط و تفریط میداند. ملاصدرا برای تبیین هماهنگی بین عقل و شرع به نظریه روح معنا متمسک می‌شود. او این دیدگاه را دیدگاه راسخان در علم می‌نامد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A study of Mulla Sadra's approach to the issue of the conflict between reason and Sharia based on her perspective on the nature of error

نویسندگان English

Ahmad Ebrahimi 1
Ainollah Khademi, 2
1 PhD in Philosophy, Department of Philosophy, Mofid University, Qom, Iran.
2 Professor, Faculty of Humanities, Shahid Rajaee University, Tehran, Iran.
چکیده English

The conflict between reason and Sharia is one of the important philosophical issues that Mulla Sadra specifically addressed. His view on the cognitive error of reason has had a direct impact on resolving the conflict between reason and Sharia. Therefore, the main question in this research is how Mulla Sadra dealt with the problem of the conflict between reason and Sharia based on his view on how error occurs. Mulla Sadra considers reason and Sharia to be immune from error, and considers the error of reason to be due to internal and external factors, and the error in understanding Sharia to be due to defects in the chain of transmission or implication. He believes that there is complete harmony between these two sources of knowledge, and considers a true conflict between reason and Sharia to be impossible. he considers the belief of those who believe in the necessity of rigid adherence to imitation and following appearances to be due to their weakness of intellect and lack of insight, and she also considers the view of those philosophers who have gone too far with intellect and have used it to negate the definitive matters of the Sharia to be due to the corruption of their conscience, and she considers both to be on the path of excess and excess.

کلیدواژه‌ها English

Error
reason
Mulla Sadra
Sharia
religion
revelation
narration

سیاهه منابع

الف: منابع فارسی

حسین‌زاده، محمد. «حواس یا ادراکات حسی از منظر معرفت‌شناسی»، معرفت فلسفی 3، شماره 2 (زمستان 1384): 29-74.
حسین‌زاده، محمد. جستاری فراگیر در ژرفای معرفت‌شناسی. قم: مجمع عالی حکمت اسلامی، 1396.
حسینی شاهرودی، سید مرتضی، و مشهدی تکتم. «بررسی مسئله تعارض عقل و دین از نگاه ابن‌رشد و ملاصدرا»، فلسفه دین 10، شماره 2 (1392): 35-57.
راسل، برتراند. تاریخ فلسفه غرب. ترجمه نجف دریابندری. تهران: کتاب پرواز،1390.
سعیدی، احمد. «عصمت عقل و خطای عقلا»، معرفت کلامی 7، شماره 2 (پاییز و زمستان 1395): 7-31.
صدرالمتألهین. سه رسائل فلسفی. مقدمه و تصحیح و تعلیق: سید جلال‌الدین آشتیانی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی، 1387.
صدرالمتألهین. منطق نوین(مشتمل بر اللمعات المشرقیة فی الفنون المنطقیة). تهران: آگاه، 1362.
طباطبایی، محمدحسین. اصول فلسفه رئالیسم. قم: مؤسسه بوستان کتاب، 1387.
طباطبایی، محمدحسین. اصول فلسفه و روش رئالیسم. حاشیه مرتضی مطهری. تهران: انتشارات صدرا، 1364.
فروغی، محمدعلی. سیر حکمت در اروپا. تهران: انتشارات زوار،1372.
کاپلستون، فریدریک. تاریخ فلسفه. ترجمه سید جلال‌الدین مرتضوی. تهران: انتشارات سروش، 1368.
مختاری، محمود. «تحلیل خطای علمی در چارچوب معرفت‌شناسی اعتمادگرا (با تأکید بر دیدگاه سوسا)»، فلسفه علم 6، شماره 11 (1395): 81-98.
مصباح یزدی، محمدتقی. آموزش فلسفه. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (قدس سره)، 1391.
مطهری، مرتضی. مجموعه آثار. تهران: انتشارات صدرا، [بی‌تا].
وحیدی مهرجردی، شهاب‌الدین. «رابطه عقل و ایمان از دیدگاه ملاصدرا با تأکید بر شرح اصول کافی و مفاتیح الغیب»، فلسفه دین 12، شماره 2 (1394): 375-412.

ب- منابع عربی:

ابن‌منظور، محمدبن‌مکرم. لسان العرب. بیروت: دار صادر، 1414ق.
ابن‌سینا، حسین‌بن‌عبداللّه. الشفاء(المنطق). قم: مکتبة آیة اللّه المرعشی، 1405ق.
ابن‌سینا، حسین‌بن‌عبداللّه. رسائل. قم: انتشارات بیدار، 1400ق.
ابن‌سینا، حسین‌بن‌عبداللّه. الشفاء(الالهیات). مصحح: سعید زاید. قم: مکتبة آیة اللّه المرعشی، 1404ق.
اصفهانی، حسین‌بن‌محمد راغب. مفردات ألفاظ القرآن. محقق و مصحح: صفوان عدنان داودی.‌ بیروت-دمشق: دارالعلم- الدار الشامیة، 1412 ق.
اصفهانی، مجلسی دوم، محمدباقربن‌محمدتقی. مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول. تهران: دارالکتب الإسلامیة، 1404ق.
جوهری، اسماعیل‌بن‌حماد. الصحاح- تاج اللغة و صحاح العربیة. محقق و مصحح: احمد عبد الغفور عطار. بیروت: دارالعلم للملایین، 1410ق.
سبزواری. شرح المنظومة. تصحیح و تعلیق: آیت‌اللّه حسن‌زاده آملی. تحقیق و تقدیم: مسعود طالبی. تهران: نشر ناب، 1369.
صدرالدین قونیوی، محمدبن‌اسحاق. اعجاز البیان فی تفسیر أم القرآن. قم: بوستان کتاب قم، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، 1381.
صدرالمتألهین. الحاشیة علی الهیات الشفاء. قم: انتشارات بیدار، [بی‌تا].
صدرالمتألهین. الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة. بیروت: دار احیاء التراث، 1981م.
صدرالمتألهین. تفسیر القرآن الکریم. مصحح: محمد خواجوی. قم: بیدار، 1366ب.
صدرالمتألهین. مفاتیح الغیب. تهران: مؤسسه تحقیقات فرهنگی، 1363.
صدرالمتألهین. المبدأ و المعاد. مصحح: سید جلال‌الدین آشتیانی. تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران، 1354.
صدرالمتألهین. حکمة الاشراق(تعلیقه ملاصدرا). تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا، 1392.
صدرالمتألهین. شرح اصول الکافی. تهران: وزارت فرهنگ و آموزش عالی، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی (پژوهشگاه)، 1366الف.
طباطبایی، محمدحسین. المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، 1390ق.
کرم، یوسف. تاریخ الفلسفه الیونانیه. بیروت: دار القلم، [بی‌تا].
کلینی، محمدبن‌یعقوب. الکافی(ط- الإسلامیة). محقق و مصحح: علی‌اکبر غفاری. تهران: دارالکتب الإسلامیة، 1407ق.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 11، شماره 1 - شماره پیاپی 21
بهار و تابستان 1403 - پیاپی 21
خرداد 1403