دوفصلنامۀ علمی هستی و شناخت

دوفصلنامۀ علمی هستی و شناخت

تاثیر هگل بر متفکران سیاسی ایران و غرب : مطالعه موردی

نوع مقاله : مقاله مروری

نویسندگان
1 کارشناسی ارشد فلسفه، دانشکده الهیات، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
2 استادیار دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
چکیده
این مقاله به بررسی فلسفه هگل و پیوند میان مباحث مابعدالطبیعی و معرفت‌شناختی آن با ابعاد اجتماعی، سیاسی و تاریخی می‌پردازد. هگل با به‌کارگیری روش دیالکتیکی و تاریخی‌نگری به‌ویژه در «پدیدارشناسی روح»، تحول آگاهی را در بستر تاریخی تبیین کرد و مفاهیم فلسفی را به مسائل انضمامی پیوند زد. مقاله حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و تحلیل مقایسه‌ای منابع کتابخانه‌ای، تأثیر عمیق اندیشه هگل بر سه متفکر پساهگلی غربی (لوئی آلتوسر، تئودور آدورنو و هانری لوفور) و سه اندیشمند معاصر ایرانی (سید جواد طباطبایی، حمید عنایت و مراد فرهادپور) را تحلیل می‌کند. نشان داده می‌شود که چگونه آلتوسر با تفکیک علم از ایدئولوژی، خوانش هگلی از مارکس را نقد کرد؛ آدورنو با «دیالکتیک منفی» بر حفظ جزئیت در برابر کلیتِ هگلی تأکید ورزید؛ و لوفور ضمن نقد نظام‌سازی هگل، دیالکتیک را به تحلیل فضا و زندگی روزمره کشاند. در ایران، طباطبایی از مفاهیم هگلی (وحدت در کثرت، فلسفه تاریخ و دین) برای بازخوانی اندیشه ایرانشهری بهره برد؛ عنایت با روشی تاریخی-دیالکتیکی به رابطه سنت و مدرنیته پرداخت و فرهادپور از منظر مکتب فرانکفورت، نقد تمامیت‌خواهیِ مستتر در ایدئالیسم و نظام‌سازی هگلی را پی گرفت. در نهایت، نتیجه‌گیری می‌شود که علیرغم نقدهای جدی و چالش‌های نظری متفکران پساهگلی در ارائه بدیل منسجم، اندیشه هگل، همچنان منبع الهام و نقدی بنیادین در تفکر سیاسی و اجتماعی غرب و ایران معاصر باقی مانده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Hegel's Influence on Iranian and Western Political Theorists: A Case Study

نویسندگان English

Roozbeh Ranjbar 1
Jafar Morvarid 2
1 Master of Philosophy, Faculty of Theology, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran.
2 Assistant Professor, Faculty of Theology and Islamic Studies, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran.
چکیده English

This article examines Hegel's philosophy, linking its metaphysical and epistemological aspects to socio-political and historical dimensions. Employing dialectical and historical methods, particularly in the Phenomenology of Spirit, Hegel historicized the evolution of consciousness, connecting philosophical concepts to concrete realities. Using a descriptive-analytical and comparative library-based approach, the paper analyzes Hegel's profound influence on three Western post-Hegelian thinkers (Louis Althusser, Theodor Adorno, Henri Lefebvre) and three contemporary Iranian intellectuals (Seyed Javad Tabatabai, Hamid Enayat, Morad Farhadpour). It demonstrates how Althusser critiqued Hegelian readings of Marx by separating science from ideology; Adorno, with "Negative Dialectics," emphasized preserving particularity against Hegelian totality; and Lefebvre critiqued Hegel's system-building while applying dialectics to space and everyday life. In Iran, Tabatabai utilized Hegelian concepts (unity in multiplicity, philosophy of history, religion) to reinterpret "Iranshahri" thought; Enayat employed a historical-dialectical method to examine tradition and modernity; and Farhadpour, influenced by the Frankfurt School, critiqued the totalitarian potential within Hegelian idealism and system-building. The paper concludes that despite significant critiques and the challenges post-Hegelians faced in offering coherent alternatives, Hegel's thought persists as a foundational source of inspiration and critique within Western and contemporary Iranian political and social theory.

کلیدواژه‌ها English

Hegel
iranian political thinkers
dialectic
seyyed javad tabatabai
hamind enayat
morad farhadpour

سیاهه منابع

الف-منابع فارسی:

آلتوسر، لوئی. علم و ایدئولوژی. ترجمه مجید مددی. تهران: انتشارات نیلوفر، ۱۳۹۸.
استرن، رابرت. هگل و پدیدارشناسی روح. ترجمه محمدمهدی اردبیلی و مسعود حسینی. تهران: ققنوس، ۱۳۹۳.
استیس، والتر ترنس. فلسفه هگل. ترجمه حمید عنایت. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۷۱.
اصغری، محمد، و ندا محجل. «سایه هگل بر سر معاصرین: نقد و بررسی کتاب شناخت هگل‌گرایی»، پژوهشنامه انتقادی متون و برنامه‌های علوم انسانی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی ۲۱، شماره ۱۱ (بهمن ۱۴۰۰).
اکسل هونت، رابرت پیپین، تری پینکارد. راهنمای انتقادی پدیدارشناسی روح هگل. ترجمه محمدمهدی اردبیلی و علی سهرابی. تهران: نشر نی، ۱۴۰۰.
اوکانر، برایان. دیالکتیک منفی آدورنو: فلسفه و امکان عقلانیت انتقادی. ترجمه آرام مسعودی. تهران: انتشارات سیب سرخ، ۱۳۹۹.
پینکارد، تری. فلسفه آلمانی ۱۷۶۰-۱۸۶۰: میراث ایده‌آلیسم. ترجمه ندا قطرویی. تهران: انتشارات ققنوس، ۱۳۹۷.
توفیق، ابراهیم. بازآرایی امپراطوری: چشم‌اندازی به اقتصاد سیاسی ایران. تهران: انتشارات گام نو، ۱۴۰۰.
چاوشی، سید محمدتقی، علی چاوشی، و نصرالله حکمت. «هگل ایرانی؛ گزارش و وصف گفت‌وگوی شهید مطهری با هگل»،حکمت اسراء، شماره ۴۲ (پاییز ۱۴۰۲): 277-312.
حاجی بیگلو، محمدهادی، و علی مرادخانی. «نظام‌مندی فلسفه سیاسی هگل از نظر روشمندی: قانون طبیعی یا حقوق طبیعی»،هستی و شناخت 2، شماره ۲ (پاییز و زمستان ۱۳۹۴): 99-110.
طباطبایی، سید جواد. درآمدی بر تاریخ اندیشه سیاسی در ایران. تهران: انتشارات کویر، ۱۳۹۸.
عنایت، حمید. اندیشه سیاسی در اسلام معاصر. ترجمه بهاءالدین خرمشاهی. تهران: انتشارات خوارزمی، ۱۳۹۸.
فرهادپور، مراد. پاره‌های فکر: فلسفه و سیاست. تهران: طرح نو، ۱۳۸۸.
لوفور، هانری. ماتریالیسم دیالکتیک. ترجمه: آرش ترکمه. تهران: انتشارات تیسا، ۱۳۹۶.
مارکس، کارل. گروندریسه: دست‌نوشته‌های اقتصادی ۱۸۵۷-۱۸۵۸. ترجمه کمال خسروی و حسن مرتضوی. تهران: انتشارات لاهیتا، ۱۳۹۹.
مارکس، کارل، و فردریش انگلس. ایدئولوژی آلمانی. ترجمه تیرداد نیکی. تهران: انتشارات فردوس، ۱۳۹۷.
مرادخانی، علی، و آویسا شهبازی. «هگل و اقتصاد سیاسی»،غرب‌شناسی بنیادی 3، شماره ۱، پیاپی ۵ (بهار و تابستان ۱۳۹۱).
 ب-منابع لاتین:
Lefebvre, Henri. Dialectical Materialism. Translated by John Sturrock. Minneapolis: University of Minnesota Press, 2009.
Lefebvre, Henri. The Production of Space. Translated by Donald Nicholson-Smith. Oxford: Wiley-Blackwell, 2009.
Mirabian Tabar, Mehdi, and Rasoul Namazi. "Hegel in Iran: Appropriations of Hegelian Thought in Iranian Debates on Modernity, Islam, and Nationalism." Global Intellectual History (2021).
Sinnerbrink, Robert. Understanding Hegelianism. London: Routledge, 2007.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 11، شماره 1 - شماره پیاپی 21
بهار و تابستان 1403 - پیاپی 21
خرداد 1403