دانشگاه مفید دوفصلنامۀ علمی هستی و شناخت 2423-4664 11 2 2024 11 21 Logic of Concept and the Divisions of Propositions in Zubdat al-Asrār by Athīr al-Dīn al-Abharī منطق تصور و اقسام قضایا در زبدة الاسرار نوشتۀ اثیر الدین ابهری 7 32 736964 10.22096/ek.2026.2084391.1622 FA اسدالله فلاحی استاد گروه منطق، مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، تهران، ایران 0000-0002-1878-8866 Journal Article 2026 02 02 Based on available evidence, the medium-length book Zubdat al-Asrār by Athīr al-Dīn al-Abharī, encompassing logic, natural philosophy, and metaphysics, represents his first philosophical compendium. References made by Abharī in his shorter treatise, Hidāyat al-Ḥikmah, directing the reader to Zubdat al-Asrār for further elaboration, clearly indicate that this book was composed even prior to that treatise. In this article, by examining the initial sections of the logic in Zubdat al-Asrār, I highlight some of the notable points and innovations of this work. Abharī, in these sections, defines the “restrictive compound” in contrast to the “declarative compound” for the first time in the history of logic in the Islamic world, and through the repeated application of these two concepts in his later works, he solidifies their place in Islamic logic and philosophy. In this book, he emphasizes the “mental proposition”, yet in his subsequent works, he sometimes places the “genuine proposition” and at other times the “external proposition” in a superior position. Regarding modal propositions, he introduces the “intermediate absolute” and the “intermediate possible” for the first time in the history of logic. He demonstrates that the simple conversion of necessary and permanent propositions equals the intermediate absolute, not the general absolute or the general possible as predecessors like Ibn Sīnā and Fakhr al-Dīn al-Rāzī had supposed. <span lang="FA">کتاب <em>زبدة الاسرار</em> نوشتۀ اثیرالدین ابهری شامل منطق، طبیعیات و الهیات، و بنا به شواهد موجود، نخستین کتاب حکمی او و دارای حجم متوسط است. بنا به ارجاعاتی که ابهری در رسالۀ مختصر خود، <em>هدایة الحکمة</em>، برای تفصیل بیشتر به <em>زبدة الاسرار</em> می‌دهد، آشکار می‌شود که این کتاب حتی پیش از آن رساله نوشته شده است. در این مقاله، با بررسی بخش‌های نخستین منطق <em>زبدة الاسرار</em> برخی از نکات برجسته و نوآوری‌های این کتاب را نشان می‌دهم. ابهری در این بخش «مرکب تقییدی» در برابر «مرکب خبری» را برای نخستین بار در تاریخ منطق در جهان اسلام تعریف و در آثار بعدی خود با کاربرد مکرر این دو مفهوم آن را در منطق و فلسفۀ اسلامی تثبیت می‌کند. او در این کتاب بر قضیۀ ذهنیه تأکید می‌کند، ولی در آثار بعدی خود گاه قضیۀ حقیقیه و گاه قضیۀ خارجیه را در جایگاه برتر می‌نشاند. در موجهات، او مطلقۀ متوسطه و ممکنۀ متوسطه را برای نخستین بار در تاریخ منطق طرح می‌کند و برخلاف پیشینیان، نشان می‌دهد که عکس مستوی قضایای ضروریه و دائمه برابر است با «مطلقۀ متوسطه»، نه چنانکه ابن‌سینا گمان می‌کرد «مطلقۀ عامه»، یا چنانکه فخر رازی می‌پنداشت «ممکنۀ عامه».</span> https://philosophy.mofidu.ac.ir/article_736964_c8adeca1bf1ce13857f98e6aa7a10300.pdf