دانشگاه مفید دوفصلنامۀ علمی هستی و شناخت 2423-4664 11 2 2024 11 21 Evolution of Wilhelm Dilthey's hermeneutic theory ارزیابی نظریه‌ی هرمنوتیکی ویلهلم دیلتای 143 162 738181 10.22096/ek.2026.2087034.1640 FA علی نیازی دانشجوی ارشد فلسفه دین، دانشکده الاهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0009-0008-6578-5650 محمد رضا بیات دانشیار فلسفه دین، دانشکده الاهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0009-0003-6873-4078 Journal Article 2026 04 04 Drawing on the works of Wilhelm Dilthey, the interpretations of Rudolf A. Makkreel, Herbert Arthur Hodges, and Theodore Plantinga, as well as Gadamer’s philosophical hermeneutics, this article examines the development of Dilthey’s hermeneutical theory from its early to later phase. Initially, Dilthey sought to establish the methodological autonomy of the human sciences by grounding them in descriptive psychology and treating lived experience (<em>Erlebnis</em>) as an immediate basis of understanding. Accordingly, understanding relied on introspection, imagination, and re-experiencing (<em>Nacherleben</em>). However, the limitations of introspection, its incompatibility with the dynamic nature of life, and criticisms from psychologists and Neo-Kantians led him to revise this position, resulting in a decisive turn from psychology to hermeneutics. In his later philosophy, hermeneutics expanded beyond textual interpretation to encompass all objective expressions of human life. Understanding thus became the reconstruction of the author’s inner life and lived experience rather than the recovery of intention alone. Dilthey further sought to secure the objectivity of the human sciences through the hermeneutic circle and the dialectical relation between part and whole. Nevertheless, his theory has been criticized for internal inconsistencies, the limited applicability of the hermeneutic circle, and its inability to fully resolve relativism, ultimately defending only a form of intersubjective objectivity. <span lang="FA">این مقاله با تکیه بر آثار دیلتای و دیلتای شناسانی مانند</span><span lang="FA"> رودلف آدام مکریل<span class="MsoFootnoteReference">،</span>، هربرت آرتور هاجز و تئودور پلنتینگا</span><span lang="FA"> و هرمنوتیک فلسفی گادامر به توضیح و بررسی نظریه هرمنوتیکی ویلهلم دیلتای در دو دوره متقدم و متأخر وی می‌پردازد. دیلتای در دوره نخست، با هدف تثبیت استقلال علوم انسانی از علوم طبیعی، «روان‌شناسی توصیفی» را بنیان روش‌شناختی علوم انسانی دانست و «تجربه زیسته» را داده‌ای بی‌واسطه و یقینی شمرد. لذا در دیلتای متقدم، فهم بر درون‌نگری، تخیل و باززیستی استوار بود. اما، مشکلات روش درون‌نگری،ناسازگاری آن با سیالیت زندگی و انتقادات روان‌شناسان و نوکانتی‌ها دیلتای را به بازنگری در دیدگاه خود سوق داد و موجب شکل‌گیری دوره متأخر او و «چرخش هرمنوتیکی» وی از روان‌شناسی به هرمنوتیک شد. در دیلتای متاخر، قلمرو هرمنوتیک از متون فراتر رفت و همه نمودهای عینی زندگی انسانی را دربر گرفت. لذا وی فهم را صرفاً کشف نیت مؤلف ندانست بلکه درگرو بازسازی کلیت زندگی درونی و تجربه زیسته مولف شمرد و عینیت علوم انسانی و تاریخی را به مدد «چرخه هرمنوتیکی» و حرکت دیالکتیکی میان جزء و کل حل کرد. اگرچه، وی کوشش کرد تا از استقلال علوم انسانی و عینیت علوم انسانی دفاع کند ولی نظریه هرمنوتیکی وی با انتقاداتی مانند ناسازگاری درونی و عدم شمول دور هرمنوتیکی مواجه است. لذا با پذیرش تاریخمندی فهم، نتوانسته است نسبی‌گرایی را کاملا حل کند و تنها از عینیت بین‌الاذهانی دفاع کرده است.</span> https://philosophy.mofidu.ac.ir/article_738181_c1927c23b3774f7d7299e1d17999c192.pdf