دانشگاه مفید دوفصلنامۀ علمی هستی و شناخت 2423-4664 10 2 2023 11 22 An Examination of Mullā Ṣadrā's Citation of Two Quranic Verses (76:1& 19:9) Regarding the "Bodily Origination of the Human Soul" Based on an "Existential Entity" Interpretation بررسی استشهاد صدرالمتألهین به دو آیه (آیه 1 انسان و آیه 9 مریم) بر «حدوث جسمانی نفس انسان» بر پایه فهم «شیئیت وجودی» از این آیات 7 27 733403 10.22096/ek.2026.2025495.1548 FA نرجس بهاءالدینی دانشجوی دکتری فلسفه، دپارتمان فلسفه، دانشگاه مفید، قم، ایران. سید محمد انتظام دانشیار، دپارتمان فلسفه، دانشگاه مفید، قم، ایران. Journal Article 2024 03 26 Ṣadr al-Muta'allihīn (Mullā Ṣadrā) adheres to the doctrine of "bodily origination of the human soul" (ḥudūth jismānī al-nafs). In support of this claim, alongside rational and philosophical arguments, he cites certain Quranic verses, including<span dir="RTL" lang="FA" style="font-size: 13.0pt; mso-ansi-font-size: 11.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-theme-font: major-bidi;">: 1. Sūrat al-Insān (76<span dir="RTL" lang="FA" style="font-size: 13.0pt; mso-ansi-font-size: 11.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-theme-font: major-bidi;">:1): "Has there [not] come upon man a period of time when he was not a thing remembered<span dir="RTL" lang="FA" style="font-size: 13.0pt; mso-ansi-font-size: 11.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-theme-font: major-bidi;">"? 2. Sūrat Maryam (19<span dir="RTL" lang="FA" style="font-size: 13.0pt; mso-ansi-font-size: 11.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-theme-font: major-bidi;">:9): "And I created you before, when you were nothing.<span dir="RTL" lang="FA" style="font-size: 13.0pt; mso-ansi-font-size: 11.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-theme-font: major-bidi;">" Ṣadrā interprets the "negated thing-ness" in these verses as referring to an "existential entity" (shay'iyya wujūdiyya) rather than a merely conceptual one<span dir="RTL" lang="FA" style="font-size: 13.0pt; mso-ansi-font-size: 11.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-theme-font: major-bidi;">. However, his interpretation and reliance on these verses have faced several criticisms. Some of these objections can be effectively addressed with solid responses, while others require more profound eflection and thorough examination<span dir="RTL" lang="FA" style="font-size: 13.0pt; mso-ansi-font-size: 11.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-theme-font: major-bidi;">. This paper investigates and analyzes these criticisms<span dir="RTL" lang="FA" style="font-size: 13.0pt; mso-ansi-font-size: 11.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-theme-font: major-bidi;">. صدرالمتألهین قائل به «حدوث جسمانی نفس انسان» است و بر این مدعا علاوه بر استدلالات عقلی و فلسفی به آیاتی از قرآن کریم نیز استشهاد می‌کند. آیه 1 سوره انسان: «هَلْ أَتی عَلَی الْإِنْسانِ حینٌ مِنَ الدَّهْرِ لَمْ یَکُنْ شَیْئاً مَذْکُوراً» و آیه 9 سوره مریم: «وَقَدْ خَلَقْتُکَ مِنْ قَبْلُ وَلَمْ تَکُ شَیْئًا» از جمله آیات مورد استشهاد صدرالمتألهین در این مورد است. ایشان در عین حال، «شیئیت مسلوب» در این دو آیه را بر «شیئیت وجودی» حمل می‌نماید. در مورد بیانات صدرالمتألهین در این استشهاد و فهم از آیه 1 سوره انسان و آیه ۹ سوره مریم، اشکالاتی قابل طرح است؛ برخی از این اشکالات وارد نیست و می‌توان پاسخ‌های متقنی در قبال آنها ارائه کرد؛ اما پاره‌ای دیگر از این اشکالات، تأمل و واکاوی عمیق‌تری را می‌طلبد. در این پژوهش به تبیین و بررسی این اشکالات پرداخته شده است.

https://philosophy.mofidu.ac.ir/article_733403_3fc5a917f976e08226647172321b0a98.pdf

دانشگاه مفید دوفصلنامۀ علمی هستی و شناخت 2423-4664 10 2 2023 11 22 Alexander Pruss and Richard Gale’s cosmological argument in the proof of the necessary existence استدلال جهان‌شناختی الکساندر پروس و ریچارد گیل در اثبات موجود ضروری 29 48 734056 10.22096/ek.2026.2084428.1625 FA امیرحسین زادیوسفی استادیار، گروه فلسفه و حکمت و منطق دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. سعید کیانام دانش‌آموخته‌ کارشناسی ارشد، گروه فلسفه و حکمت و منطق، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. Journal Article 2026 02 02 Cosmological arguments are a family of arguments offered in support of a necessary being and—unlike other kinds of arguments, such as the ontological argument—contain at least one a posteriori premise. In the late twentieth century, Alexander Pruss and Richard Gale proposed a new version of the cosmological argument that is distinguished from traditional Leibnizian approaches by its appeal to a weak form of the Principle of Sufficient Reason (W-PSR). This innovation is often taken to make their argument more resilient to the classic challenges raised by atheists. In this paper, we first present two formulations of the Pruss–Gale argument. We then discuss Graham Oppy’s objection—arguably the most significant objection to the argument—and defend Oppy’s critique against Pruss and Gale’s response. Finally, we introduce a further objection that has largely been neglected in the existing literature. استدلال جهان‌شناختی به دسته‌ای از استدلال‌هایی گفته می‌شود که برای اثبات موجودی ضروری اقامه می‌شوند و برخلاف انواع دیگرِ استدلال‌ها، همچون استدلال وجودشناختی، دست‌کم یک مقدمۀ پسین دارند. الکساندر پروس و ریچارد گیل در اواخر قرن بیستم، تقریر جدیدی از این استدلال ارائه کردند که به دلیل بهره‌گیری از نسخه ضعیف اصل دلیل کافی (W−PSR)از براهین سنتی لایب‌نیتسی متمایز می‌شود. این نوآوری باعث شده است که استدلال آن‌ها در برابر چالش‌ها و اشکالات کلاسیک خداناباوران، مقاومت بیشتری نشان دهد. در این مقاله اولاً دو تقریر از استدلال پروس-گیل ارائه می‌کنیم. سپس، به اشکال گراهام آپی، به‌عنوان مهم‌ترین اشکال به این استدلال، اشاره کرده و از آپی در برابر پاسخ پروس و گیل به اشکال دفاع خواهیم کرد. سپس، اشکالی را علیه این استدلال مطرح خواهیم کرد که در ادبیات بحث دربارۀ این استدلال مغفول مانده است. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

https://philosophy.mofidu.ac.ir/article_734056_307f1ff0caa1a1d599ed7d50efca18ad.pdf

دانشگاه مفید دوفصلنامۀ علمی هستی و شناخت 2423-4664 10 2 2023 11 22 Does God Have a Role in Morality? A Critique of Richard Swinburne آیا خدا در اخلاق نقشی دارد؟ نقدی بر ریچارد سوئینبرن 49 68 734118 10.22096/ek.2026.2083765.1617 FA ایمان عباس نژاد دانشجوی دکتری فلسفۀ دین، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. 0009-0005-6987-5803 Journal Article 2026 01 28 In his discussion of the relation between morality and religion (God), Richard Swinburne attempts to adopt a middle position. After outlining his account of the nature of moral judgments, he argues that moral facts are divided into two kinds: necessary and contingent. God plays no role in necessary moral facts, but does play a role in contingent moral facts. Moreover, Swinburne appears to attribute two further roles to God in morality: altering the status of certain moral judgments, and contributing to our understanding of necessary moral facts. In this paper, I argue that Swinburne fails to successfully introduce God into morality, and that all three roles he assigns to God are mistaken. If Swinburne’s premises are correct, the conclusion would be that God plays a role in the lives of theists; however, this does not show that God plays a serious and distinctive role in morality. Finally, I argue that Swinburne’s account of God’s role in morality, even if correct, has no practical impact either on the lives of theists or on those of non-theists. سوئینبرن در بحث از ربط و نسبت اخلاق با دین (خدا) می‌کوشد موضع میانه‌ای اتخاذ کند. او پس از توضیحاتی دربارهٔ دیدگاهش در خصوص سرشت احکام اخلاقی، معتقد است واقعیات اخلاقی به دو قسم ضروری و ممکن تقسیم می‌شوند. خدا در واقعیات ضروری اخلاق نقشی ندارد، اما در واقعیات ممکن اخلاق نقش‌آفرین است. همچنین به نظر می‌رسد او دو نقش دیگر نیز برای خدا در اخلاق قائل است: تغییر وضعیت برخی از احکام اخلاقی، و نقش‌آفرینی در فهم واقعیات ضروری اخلاق. در این مقاله نشان می‌دهم سوئینبرن در باز کردن پای خدا در اخلاق ناکام است و هر سه نقشی که برای خدا در اخلاق ذکر می‌کند نادرست است. اگر مقدمات او درست باشد، نتیجه این خواهد بود که خدا در زندگی خداباوران نقش‌آفرین است، اما نشان نمی‌دهد خدا در اخلاق نقشی جدی و خاص ایفا می‌کند. در پایان، نشان می‌دهم دیدگاه سوئینبرن در باب نقش خدا در اخلاق، حتی اگر درست باشد، نه در زندگی خداباوران تأثیری دارد و نه در زندگی خداناباوران.

https://philosophy.mofidu.ac.ir/article_734118_082a208c620eb2607c38bb20d2c35184.pdf

دانشگاه مفید دوفصلنامۀ علمی هستی و شناخت 2423-4664 10 2 2023 11 22 Rereading Hume's objections to the argument from order بازخوانی اشکالات هیوم به برهان نظم 69 90 734208 10.22096/ek.2026.2083259.1611 FA مریم یوسفی دانشجوی دکتری فلسفه مدرن، دانشکده فلسفه، دانشگاه مفید، قم، ایران. Journal Article 2026 01 06 Hume is widely considered the greatest critic of the argument from design. In most interpretations, his objections to the argument from design are generally understood as ultimately aiming to question, scrutinize, and cast doubt on the existence of God. Some scholars even infer from his objections that he explicitly denies God's existence while rejecting this argument. In this article, I have carefully examined this common conclusion drawn from Hume's critiques of the argument from design. To this end, I first thoroughly analyzed the prevailing paradigm of the argument from design in Hume’s time, considering both theological and scientific perspectives. Then, drawing extensively on his Dialogues for the first time, I focused on the broader context, premises, and consequences surrounding his objections to the argument from design. Ultimately, I have concluded that his skepticism regarding theological matters primarily signifies agnosticism from a philosophical and epistemological standpoint, rather than outright denial from a position of antagonism or atheism. هیوم بزرگ‌ترین منتقد برهان نظم است. غالباً اشکالات او به برهان نظم چنین تفسیر می‌شود که او با این اشکالات در نهایت به دنبال زیر سؤال بردن و تشکیک کردن در وجود خدا است. در این مقاله این نتیجه‌گیری از اشکالات هیوم به برهان نظم را بررسی کرده‌ام. ابتدا پارادایم حاکم بر برهان نظم در زمان هیوم را از دو منظر الهیاتی و علمی بررسی کرده‌ام؛ سپس با استناد به کتاب گفتگوهای او به حواشی و مقدمات و مؤخرات حول اشکالات او به برهان نظم توجه کرده‌ام. در نهایت به این نتیجه رسیده‌ام که شکاک بودن او در موضوعات الهیاتی بیشتر به معنای ندانم‌انگاری، آن هم از موضعی شناخت‌شناسی فلسفی است، نه به معنای انکار آن از موضع ستیز و الحاد.

https://philosophy.mofidu.ac.ir/article_734208_01f551bad3235aed034e07225d71e53d.pdf

دانشگاه مفید دوفصلنامۀ علمی هستی و شناخت 2423-4664 10 2 2023 11 22 "A Critical Study of the Meaning of Being from the Perspective of Mulla Rajab Ali Tabrizi, a Philosopher of the Isfahan School" بررسی انتقادی معنی وجود از منظر ملارجبعلی تبریزی، فیلسوف مکتب اصفهان 91 112 734025 10.22096/ek.2026.2064676.1595 FA جبار امینی استادیار گروه فقه و حقوق اسلامی، واحد اسلامشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، اسلامشهر، ایران. Journal Article 2025 07 02 Molla Rajab-Ali Tabrizi, a philosopher of the Safavid era in Isfahan and a contemporary of Ṣadr al-Mutaʾallihin (Mulla Ṣadra), stood at the head of a movement that opposed Ṣadra in many principles and foundations. One of the most important points of contention between these two philosophers of the Isfahan school was the problem of wujud (existence). In Ṣadra’s philosophy, existence holds an exalted position: the doctrines of the primacy of existence (aṣalat al-wujud), the unity of existence (waḥdat al-wujud), and the gradation of existence (tashkik al-wujud) give Ṣadrian thought its distinctive character. In contrast, in Tabrizi’s thought, the fate of existence is determined in a completely different way. For him, existence has a qualificative (ṣifati) meaning and, like any other attribute, is in need of its subject, rendering it dependent and non-self-subsistent. Such a view of existence, given the central role of the problem of existence in philosophical debates, set Tabrizi’s philosophy apart from Ṣadra’s. Conceptual-referential confusion, treating existence as a mere attribute, insufficient precision in interpreting the words of earlier philosophers and mystics, and in the narrations he relied upon, appear to be among Tabrizi’s strategic errors. The purpose of this article is to explain Tabrizi’s view on the problem of existence and to point out its flaws and weaknesses. The method employed is descriptive-analytical, based on library sources. The conclusion indicates that Tabrizi’s interpretation of the meanings of existence lacks the necessary robustness, and the evidence he presents is not free from gaps and shortcomings. ملارجبعلی تبریزی فیلسوف عصر صفوی اصفهان و معاصر با صدرالمتألهین در رأس جریانی قرار داشت که در بسیاری از اصول و مبانی با صدرا به مخالفت پرداخت. از مباحث مهمی که مورد اختلاف دو فیلسوف حوزهٔ اصفهان قرار گرفت، مسئلهٔ وجود است. در فلسفهٔ صدرا وجود از جایگاه بلندی برخوردار است. اصالت وجود، وحدت وجود و تشکیک وجود مباحثی هستند که رنگ خاصی به فلسفهٔ صدرایی بخشیده، اما در اندیشهٔ تبریزی، سرنوشت وجود به گونه‌ای دیگر رقم خورده است. وجود از نظر او معنای وصفی دارد. در نتیجه همچون سایر وصف‌ها محتاج موصوف و امر وابسته و غیرمستقل خواهد بود. چنین نگرشی به وجود با عنایت به جایگاه رفیع مسئله وجود در مباحث فلسفی مسیر فلسفه تبریزی را از فلسفه صدرا متمایز کرد. خلط مفهوم و مصداق، وصف‌انگاری وجود، عدم دقت لازم در گفتار حکما و عرفا و در روایاتی که مورد استناد تبریزی قرار گرفته است، بخشی از خطاهای راهبردی تبریزی به نظر می‌رسد. هدف نوشتار حاضر تبیین دیدگاه تبریزی در مسئله وجود و بیان خِلل و ضعف موجود در آن است. روش کار، توصیفی ـ تحلیلی با تکیه بر اسناد کتابخانه‌ای بوده و نتیجه‌ای که حاصل شد، بیانگر این است که دیدگاه تبریزی در تفسیر معانی وجود از استحکام لازم را نداشته است و مستندات ارائه‌شده توسط او خالی از خِلل و خُلل نیست.

https://philosophy.mofidu.ac.ir/article_734025_e1fb7d844feab81dae56435eed5d63ce.pdf

دانشگاه مفید دوفصلنامۀ علمی هستی و شناخت 2423-4664 10 2 2023 11 22 Athīr al-Dīn al-Abharī: The First Four Logical Works اثیر الدین ابهری: نخستین چهار اثر منطقی 113 140 734055 10.22096/ek.2026.2084387.1621 FA اسدالله فلاحی استاد گروه منطق، مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، تهران، ایران. 0000-0002-1878-8866 Journal Article 2026 02 02 Athīr al-Dīn al-Abharī authored numerous logical treatises in the form of independent treatises (risālah), books, or as parts of larger compendia. While some of these works have been edited and published, many still await critical edition. To date, a comprehensive analysis of Abharī's logical corpus as a unified whole has been lacking. This article constitutes a preliminary step in this direction, offering an analysis and examination of four of Abharī's logical works, for which there is evidence suggesting they represent his earliest logical writings. By employing textual evidence, I establish with a high degree of probability the chronological sequence of these four works. I further demonstrate that within these treatises, Abharī was influenced by ʿUmar ibn Sahlān al-Sāwī, Fakhr al-Dīn al-Rāzī, and Rāzī's student, Zayn al-Dīn al-Kashshī. The logical innovations found in these four works are minimal and appear negligible when compared to his later corpus, which comprises over twelve treatises and books. This very fact can serve as evidence for the precedence of these four works over the entirety of that later body of writings. اثیرالدین ابهری نوشته‌های منطقی بسیاری را در قالب رساله و کتاب و گاه در قالب بخشی از کتاب نگاشته است که برخی تصحیح و منتشر شده‌اند و برخی همچنان در انتظار تصحیح و انتشارند. تاکنون تحلیل جامعی از آثار منطقی ابهری به عنوان یک کل صورت نگرفته و نوشته زیر گامی نخستین در این زمینه است و در آن به تحلیل و بررسی چهار اثر منطقی ابهری می‌پردازم که شواهدی وجود دارد بر اینکه آنها نخستین رساله‌های منطقی او هستند. در این مقاله، به کمک شواهدی متنی، ترتیب نگارش این چهار اثر منطقی ابهری را با احتمال بالا تعیین می‌کنم و نشان می‌دهم که در این رساله، ابهری تحت تأثیر عمر بن سهلان ساوی، فخرالدین رازی و شاگردش زین‌الدین کشی است. نوآوری‌های منطقی ابهری در این چهار اثر بسیار اندک است و در مقایسه با آثار بعدی او که بالغ بر بیش از 12 رساله و کتاب است چندان به چشم نمی‌آید و همین مسئله خود دلیلی بر تقدم این چهار اثر بر همه آن 12 اثر می‌تواند باشد.

https://philosophy.mofidu.ac.ir/article_734055_41491f499234b51ce12929113731b4d2.pdf

دانشگاه مفید دوفصلنامۀ علمی هستی و شناخت 2423-4664 10 2 2023 11 22 The Intredisciplinary Foundations of Hilary Putnam’s Moral Realism مبانی میان رشته ای واقع‌گرایی اخلاقی هیلاری پاتنم 141 164 734205 10.22096/ek.2026.2082783.1610 FA امید حامدی فارغ التحصیل کارشناسی ارشد فلسفه اخلاق، گروه فلسفه اخلاق، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران. 0009-0005-9965-9554 حسن فتح زاده دانشیار، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران. محمد اصغری دانشیار، دانشکده ادبیات و زبان های خارجه، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. Journal Article 2026 01 01 Although one of the main components of Putnam’s thoughts has been realism, but he accepted and criticized species of realism in procedure of his philosophical work and a realistic rotation is evident in his thought. And Putnam’s realism leads to a non-ontological perspective and at the same time cognitivist, and in some cases the adoption of objectivity without objects on the properties and statements. Putnam essentially has a pragmatic approach; since all the sciences have practical effects and realistic look to them is necessary and useful and we can’t ignore the realities of these branches of human knowledge, so must think realistically about them. In this paper we analyze and report Putnam's arguments in the fields of mathematics and science, mind and language. In other words, the description is focused on philosophical grounds of Putnam’s thoughts, namely the ideas that led to adjustments and changes in Putnam's realist thinking. On this basis, it is claimed that Putnam defends a form of immanent moral realism. گرچه واقع‌گرایی یکی از مؤلفه‌های اصلی تفکر فلسفی پاتنم بوده است اما او در روال کار فلسفی خود انواع واقع‌گرایی را موردپذیرش و نقد قرار داده است و چرخش واقع‌گرایانه‌ی در تفکر او پر مشهود است. اما واقع‌گرایی پاتنم به دیدگاهی غیر هستی‌شناسانه و درعین‌حال شناخت‌گرایانه و در مواردی به پذیرش عینیتی بدون اعیان در باب خاصه‌ها و گزاره در اخلاق می‌انجامد. پاتنم اساساً رویکردی پراگماتیزمی دارد؛ از آن‌جا که همه‌ی علوم تأثیر عملی دارند و نگاه واقعگرایانه به آنها ضروری و مفید است و ما نمیتوانیم واقعیات این شاخههای دانش بشری را نادیده بگیریم، درنتیجه باید واقع‌گرایانه در مورد آن‌ها بیندیشیم. ما در این مقاله علاوه بر بسط این مدعا استدلال‌های پاتنم را در حوزه‌های ریاضیات و علم، ذهن و زبان تحلیل و گزارش می‌کنیم. به عبارتی به شرح و توصیف زمینه‌های فلسفی که پاتنم به آن پرداخته است، یعنی ایده‎‌هایی که به تعدیل و تغییرات گسترده در تفکر واقع‌گرایانه‌ی پاتنم منجر شده است، می‌پردازیم. بر همین مبنا مدعی است که پاتنم در فلسفه اخلاق از نوعی واقع‌گرایی اخلاقی درونی و به نوعی پراگماتیستی دفاع می‌کند.

https://philosophy.mofidu.ac.ir/article_734205_1349b37722425feb89bce60ef6f04d6e.pdf

دانشگاه مفید دوفصلنامۀ علمی هستی و شناخت 2423-4664 10 2 2023 11 22 Two Fallacies in Applied Ethics دو مغالطه در اخلاق کاربردی 165 180 734186 10.22096/ek.2026.2084005.1618 FA سیدمحسن اسلامی استادیار، گروه فلسفه، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. Journal Article 2026 01 29 I introduce two common fallacies in applied ethics: (1) the fallacy of foundationalism and (2) the fallacy of reason-aversion. By “fallacy” I mean a type of argumentative move that is rather widespread in debate yet misleading. Some questions we address in moral philosophy concern the deontological status of specific actions. In such cases, the aim is not to inquire into ethical normativity in general or to discover overarching moral principles (if any), but rather to assess particular actions that are closer to practice. Accordingly, it is not the case that we always judge specific cases on the basis of ethical theories. On the contrary, even when evaluating ethical theories, we sometimes argue from particular cases. This being said, the fallacy of foundationalism involves insisting on priority of fixing foundational questions in the midst of an applied ethical debate. The fallacy of reason-aversion involves dismissing the issue under discussion as reason-averse. I explain why both moves are fallacious considering what applied ethics is. در اینجا دو مغالطه ساده در اخلاق کاربردی را معرفی می‌کنم: (۱) مغالطه مبناگرایی و (۲) مغالطه عقل‌گریزی. منظور از «مغالطه» مانورهایی در روند بحث است که نسبتاً پرتکرارند و می‌توانند رهزن باشند. بخشی از سؤالاتی که در فلسفه اخلاق به آنها می‌پردازیم راجع به وضع وظیفه‌شناختی اعمال خاص است. در این موارد، هدف این نیست که سرشت هنجاریت اخلاقی را بکاویم یا درکی از اصول عام اخلاقی (اگر چنین اصولی در کار باشند) حاصل کنیم، بلکه می‌خواهیم درباره موارد جزئی‌تر و نزدیک‌تر به عمل داوری کنیم. بدین ترتیب، اینطور نیست که همواره براساس نظریه‌های اخلاقی راجع به مصادیق عملی داوری کنیم؛ برعکس، حتی در نظریه اخلاقی نیز بخشی از استدلال‌ها از موارد جزئی‌تر به دست می‌آید. با این مقدمه، مغالطه مبناگرایی این است که در میانه بحثی در اخلاق کاربردی بحث از مبانی، یا دست‌کم مبانی بعید، پیش کشیده شود. مغالطه عقل‌گریزی این است که در میانه بحثی در اخلاق کاربردی ادعای عقل‌گریزی موضوع بحث یا اخلاق به‌طور کلی طرح شود. نظر به نکاتی مقدماتی درباره اخلاق کاربردی، این دو مانور در بحث مغالطی هستند.

https://philosophy.mofidu.ac.ir/article_734186_08a7617dc48268ea194b86b0a29943a3.pdf

دانشگاه مفید دوفصلنامۀ علمی هستی و شناخت 2423-4664 10 2 2023 11 22 Interaction relationship between subjectivism and aesthetics from Heidegger's point of view برهم‌کنش متقابل سوبژکتیویسم و زیبایی‌شناسی از منظر هایدگر 181 204 734166 10.22096/ek.2026.2045030.1573 FA حامد طونی دانش‌آموخته دکتری فلسفه غرب، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0009-0008-0957-1420 Journal Article 2024 11 05 This paper aims to establish a two-way interaction relationship between subjectivism and aesthetics from Heidegger's point of view. This interaction acts as a driving force for the modern period. The first side of this interaction is that modern aesthetics is based on subjectivism and it can be called "subjective aesthetics". Based on the subjective attitude, all things, including works of art, can only appear as object in relation to the subject and are deeply influenced by the subject and the result of his will. The second side of this interaction is to address this question of whether aesthetics, in addition to revealing subjectivism as the spirit of the modern period, can also strengthen it? The answer of this research to this question is positive. Aesthetics acts in the direction of strengthening subjectivism by controlling poetry (as one of the two basic possibilities of overcoming subjectivism) and, as a result, preventing the creation of a new language. To overcome the subjective attitude, Heidegger proposes a new basis in the definition of a human. A new basis based on which a human is defined as responding to being. این مقاله درصدد برقرارسازی برهم‌کنشی دوسویه میان سوبژکتیویسم و زیبایی‌شناسی از منظر هایدگر است. این برهم‌کنش چون پیشرانی برای دوره مدرن عمل می‌کند. سویه نخست این برهم‌کنش این است که زیبایی‌شناسی مدرن بر سوبژکتیویسم ابتنا دارد و آن را می‌توان «زیبایی‌شناسی سوبژکتیو» نام‌گذاری کرد. بر پایه نگرش سوبژکتیو، کلیه اشیا و ازجمله آثار هنری، تنها به‌منزله ابژه‌ای در نسبت با سوژه امکان ظهور دارند و عمیقاً تحت تأثیر سوژه و حاصل خواست او هستند. سویه دوم این برهم‌کنش به این پرسش می‌پردازد که آیا زیبایی‌شناسی علاوه بر آنکه آشکارگر سوبژکتیویسم به‌منزله روح حاکم بر دوره جدید است، می‌تواند تحکیم‌کننده آن نیز باشد. پاسخ این پژوهش به این پرسش، مثبت است. زیبایی‌شناسی با منقادسازی شعر (به‌منزله یکی از دو امکان اساسی فراروی از سوبژکتیویسم) و به‌تبع آن بازدارندگی از شکل‌گیری زبانی تازه در مسیر تثبیت سوبژکتیویسم عمل می‌کند. هایدگر برای فراروی از نگرش سوبژکتیو، بنای تازه‌ای در تعریف آدمی پیشنهاد می‌کند؛ بنای تازه‌ای که براساس آن، آدمی به‌منزله پاسخگویی به هستی، تعریف می‌شود.

https://philosophy.mofidu.ac.ir/article_734166_ac4b4a492127c98fbb26b046eb216307.pdf

دانشگاه مفید دوفصلنامۀ علمی هستی و شناخت 2423-4664 10 2 2023 11 22 Geography of Philosophy: A Deleuzian Perspective جغرافیای فلسفه نزد ژیل دلوز 205 222 733402 10.22096/ek.2026.2057144.1590 FA مهدی مؤمنی‌نیا دانشجوی دکتری فلسفه، دانشکده ادبیات و علوم‌انسانی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. 0000-0002-9357-0402 اصغر واعظی دانشیار، دانشکده ادبیات و علوم‌انسانی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. Journal Article 2025 04 13 <span style="font-size: 10.0pt; line-height: 115%; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-theme-font: major-bidi; color: black; mso-themecolor: text1; mso-bidi-language: FA;">In their book What is Philosophy?, Gilles Deleuze and Félix Guattari engage in a meta-philosophical discussion on the nature of philosophy, distinguishing it from other disciplines such as science and art. After a period of fruitful philosophical activity, they revisit the fundamentals to articulate what philosophy truly is. According to Deleuze, philosophy—understood as a discipline whose primary mission is the creation of concepts—is intrinsically linked to territory and land. In other words, philosophy, its problems, and its concepts cannot be conceived without a specific territory. They argue that such philosophizing is the authentic and materialist approach to philosophy. Based on this understanding and the inherent immanent task they assign to it, Deleuze and Guattari also hold a different view of the history of philosophy—as a dialectical process based on purpose and necessity. By incorporating geography into philosophy, they establish the concept of geophilosophy. Deleuze and Guattari consider all philosophy to be fundamentally geophilosophy, rejecting any philosophy detached from land and territory. This article aims to provide an introduction to Gilles Deleuze's philosophy and to examine his unique explanation of geophilosophy. Ultimately, it seeks to narrate their transition from a historical to a geographical perspective on philosophy. ژیل دلوز به همراه فلیکس گتاری در کتاب فلسفه چیست؟ در بحثی فرافلسفی به ماهیت فلسفه و تفاوت آن با دیگر شاخه‌ها نظیر علم و هنر می‌پردازند. آنان در کتاب مذکور، پس از یک دوره فعالیت پرثمر فلسفی، مسیر را بار دیگر از ابتدا می‌پیمایند و درصدد تبیین چیستی فلسفه برمی‌آیند. به عقیده دلوز، فلسفه -به‌مثابه دانشی که رسالت اصلی خود را آفرینش مفاهیم می‌داند- در اتصال وثیقی با قلمرو و زمین قرار دارد. به عبارت دیگر، فلسفه، مسائل و نیز مفاهیمش را نمی‌توان بدون سرزمینی خاص تصور کرد. آنان معتقدند که اساساً چنین فلسفه‌ورزی‌ای طریقه راستین و ماتریالیستی فلسفه است. بر مبنای چنین تلقی و نگرشی نسبت به فلسفه و نیز وظیفه درون‌ماندگاری که برای آن قائل‌اند، دلوز و گتاری نظر متفاوتی نیز نسبت به تاریخ فلسفه -به‌مثابهٔ روندی دیالکتیکی بر مبنای غایت و ضرورت- دارند و با افزودن جغرافیا به فلسفه، ترکیب ژئوفلسفه را وضع می‌کنند. دلوز و گتاری هرگونه فلسفه‌ای را اساساً ژئوفلسفه می‌دانند و فلسفه بدون زمین و قلمرو را به رسمیت نمی‌شناسند. در این پژوهش تلاش می‌شود با تمهید مقدمه و مدخلی بر فلسفه ژیل دلوز و معرفی فلسفه منحصربه‌فرد وی، تبیین ویژه او در باب ژئوفلسفه مورد بررسی قرار بگیرد و در نهایت روایتی از گذار آنان از تاریخی‌نگریستن فلسفه به منظری جغرافیایی در مورد فلسفه از سر گذارنده شود.

https://philosophy.mofidu.ac.ir/article_733402_7d0593a80c94e98ad141edd42027bf31.pdf

دانشگاه مفید دوفصلنامۀ علمی هستی و شناخت 2423-4664 10 2 2023 11 22 Sartre from Motahari's Perspective (Part One) سارتر از نگاه مطهری (بخش اول) 223 244 734151 10.22096/ek.2026.2084307.1629 FA هدایت علوی تبار دانشیار، گروه فلسفه، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران. Journal Article 2026 02 03 <span style="font-size: 10.0pt; mso-bidi-font-size: 13.0pt; line-height: 115%; font-family: 'Times New Roman',serif; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-theme-font: major-bidi; background: white;">Morteza Motahari was a prominent thinker who, alongside Islamic sciences, researched Western philosophy and by comparing them tried to respond to religious doubts and to fulfill one of his duties which was to rationally defend Islamic doctrines. To this end, he studied and criticized Western philosophical schools as far as they had been translated into Persian. One of these schools was existentialism, whose leading figure before the Islamic Revolution was the famous French philosopher Jean-Paul Sartre. Sartre was an atheist philosopher and founded his philosophy on this basis. As a religious thinker, Motahari has a critical approach to Sartre's philosophy and has rejected his views on numerous occasions. In this article, these views are categorized into eight headings, and under each heading, Sartre's position is first presented, followed by Motahari's criticism, and finally the author's evaluation. In the first part of the article, following the introduction, four headings are examined: ‘The rejection of a fixed human essence’, ‘The precedence of existence over essence in human beings’, ‘Freedom’, and ‘The incompatibility of God and human freedom’. In the second part (to be published in the next issue of the journal), four headings will be addressed: ‘Nihilism’, ‘The relativity of morality’, ‘Responsibility’, and ‘Humanitarianism’. Then, under the heading "Conclusion," the root of the disagreement between these two thinkers will be pointed out. مرتضی مطهری متفکری برجسته بود که در کنار علوم اسلامی به پژوهش در زمینۀ فلسفۀ غربی نیز پرداخت و کوشید تا با مقایسۀ آنها شبهات دینی را پاسخ گوید و یکی از وظایف خود را که دفاع عقلانی از آموزه‌های اسلامی بود به انجام برساند. او بدین منظور مکاتب فلسفی مغرب زمین را تا آنجا که به زبان فارسی ترجمه شده بودند مطالعه و نقد کرد. یکی از این مکاتب اگزیستانسیالیسم بود که فرد شاخص آن پیش از انقلاب اسلامی ژان پل سارتر فیلسوف مشهور فرانسوی بود. سارتر فیلسوفی ملحد بود و فلسفۀ خود را بر این مبنا پایه‌گذاری کرده بود. مطهری در قامت متفکری متدین رویکردی انتقادی به فلسفۀ سارتر دارد و در موارد متعدد آرای او را رد کرده است. در این مقاله این آرا در هشت عنوان دسته‌بندی شده و زیر هر عنوان نخست نظر سارتر سپس نقد مطهری و در پایان ارزیابی نگارنده آمده است. در بخش اول مقاله پس از مقدمه، چهار عنوان «رد ماهیت ثابت انسان»، «تقدم وجود بر ماهیت در انسان»، «آزادی» و «ناسازگاری خدا و آزادی انسان» بررسی شده است. در بخش دوم (که در شمارۀ آیندۀ مجله به چاپ خواهد رسید) به چهار عنوان «پوچ‌انگاری»، «نسبی بودن اخلاق»، «مسئولیت» و «انسان‌دوستی» پرداخته می‌شود و سپس زیر عنوان «نتیجه‌گیری» به ریشۀ اختلاف‌نظر میان این دو متفکر اشاره خواهد شد.

https://philosophy.mofidu.ac.ir/article_734151_6ffa263c8d2d6e0d93e54c49ccf5da54.pdf

دانشگاه مفید دوفصلنامۀ علمی هستی و شناخت 2423-4664 10 2 2023 11 22 A Philosophical Interpretation of the Foundations of "Feminine Spirituality" in the Thought of Clarissa Pinkola Estés خوانش فلسفی از مبانی «معنویت زنانه» در اندیشه کلاریسا پینکولا استس 245 261 729366 10.22096/ek.2025.2026741.1551 FA محمدحسین کیانی استادیار، دانشکده مطالعات اسلامی، دانشگاه بین‌المللی اهل‌بیت (ع)، تهران، ایران. Journal Article 2024 04 17 Feminine spirituality can be understood as a paradigm encompassing norms and prohibitions aimed at the existential transcendence of womanhood. Thus arises the question: how, by considering the religious–mythological components in Estés’ thought, can one attain a philosophical–existential reading of feminine spirituality? This reading is founded upon a core vision and two key components. The foundational vision holds that feminine spirituality, entirely based on the affirmation of woman’s unique existence, seeks to realize authentic femininity in an individualistic manner. It is grounded in the idea that each woman is a unique type—regarded as both the first and the last—and that existential transcendence in feminine spirituality, through this lens, forms a spirituality oriented toward existential understanding. The two components are as follows: first, the primacy of the Dionysian approach, meaning that the woman’s individuality triumphantly transcends the wearying aspects of life, manifested as suffering, and joyfully affirms life, thereby initiating a vital transformation. Second, feminine spirituality, as existential mode of being, functions in the search for self-meaning, self-flourishing, the articulation and stabilization of a feminine life-philosophy, and the offering of a metaphysical vision for commitment to the Dionysian way of life. Attaining such a stance, however, requires practice and discipline—hence Estés’ emphasis that understanding the nature of the wild woman is not a ritual, but a practice. معنویت زنانه را می‌توان به معنای الگویی دربردارنده بایدها و نبایدها برای استعلای وجودی زن دانست. بدین‌سان، پرسش اینکه چگونه با نظر به مؤلفه‌های دینی – اسطوره‌ای در اندیشه استس می‌توان به خوانشی فلسفی-وجودی از معنویت زنانه دست یافت، این خوانش بر بنیاد یک بینش و دو مؤلفه قوام می‌یابد. بینش بنیادین اینکه معنویت زنانه یکسره مبتنی بر تصدیق هستیِ خاصِ زن می‌کوشد تا به شکل فردگرایانه به تحقق زنانگی اصیل دست یابد. این بینش بر این اندیشه، قوام می‌یابد که هر زن به‌منزله نوعی منحصربه‌فرد و همچون اولین و آخرین نمونه لحاظ شده و استعلای وجودی در معنویت زنانه با این برداشت بسان معنویت معطوف به فهم وجودی است. دو مؤلفه نیز عبارت است از: نخست، اصالت رهیافت دیونیسوسی؛ به این معنا که فردیت زن، پیروزمندانه از ظواهر ملالت‌بار زندگی، که خود را بسان رنج نمایان می‌کنند، گذر می‌کند و با شادی و نشاط به زندگی آری گفته و تحول زیستی را دامن می‌زند. دوم، معنویت زنانه بسان زیست استعلایی برای یافتن معنایی از خویشتن، شکوفایی خویش، تبیین و تثبیت فلسفه حیات زنانه و ارائه بینش متافیزیکی برای پایبندی به زندگی دیونیسوسی عمل می‌کند. البته رسیدن به چنین موضعی، قرین تمرین و ممارست است و ازآن‌روست استس تأکید می‌کند درک طبیعت زن وحشی یک آیین نیست، بلکه تمرین است.

https://philosophy.mofidu.ac.ir/article_729366_db5dbea74a07d1f6a18ea41eb32182d0.pdf