Existence and Knowledge

Existence and Knowledge

Two Interpretations: Reformist and Denying – A Comparative Study of Contemporary Approaches to Mulla Sadra's Theory of Universal Perception

Document Type : Research Article

Authors
Vahid Davari Chahardeh 1
Mansour Imanpour, 2
1 PhD in Philosophy and Theology, Shahid Madani University, Tabriz, Iran.
2 Professor, Department of Islamic Philosophy and Wisdom, Shahid Madani University, Tabriz, Iran.
10.22096/ek.2026.2079424.1606
Abstract
The problem of perceiving universals in Mulla Sadra's Transcendent Theosophy (Hikmat al-Muta'aliyah) is confronted with a novel theory based on the soul's direct, presential intuition (*shuhud huduri*) of the pure intelligible essences (the *Muthul* or Forms). This theory posits that universality arises from the soul's ontological transcendence and its union with these essences. In the contemporary era, this theory has faced two distinct interpretations and critiques. Ayatollah Javadi Amoli, adopting an intra-school, reformist approach, accepts the core of the theory while aiming for its refinement. By precisely differentiating between "presential knowledge" (*'ilm huduri*) and "conceptual knowledge" (*mafhūm hulūli*), and by presenting a model of "abstracting the universal concept from presential intuition," as well as distinguishing between the "ontological aspect (individuation)" and the "relative aspect (universality)" of the *Muthul*, he seeks to enhance the internal consistency and epistemological precision of the theory. In contrast, Ayatollah Mesbah Yazdi, employing an extra-school, denying approach, likens this view to Humean sensationalism, regarding universality merely as a product of the "weakness and ambiguity of perception," and deems Sadra's explanation unfounded and destructive to metaphysical principles. This research, using an analytical-comparative method, demonstrates that these two engagements serve distinct yet complementary functions: Javadi Amoli's intra-school critique symbolizes the repair, deepening, and enhancement of the defensive capability of Transcendent Theosophy, while Mesbah Yazdi's extra-school critique symbolizes a warning, a call for reconsideration, and an obligation to clarify its interpretive boundaries. The outcome of this discourse is the revelation of the inherent capacities, challenges, and self-dynamics of this theory within the arena of contemporary Islamic thought.

Highlights

سیاهه منابع

الف- منابع فارسی:

ایمانپور، منصور. «مسئله تطابق ذهن و عین در فلسفهٔ مشّاء و حکمت متعالیه»، مجلهٔ دانشکده ادبیات و علوم انسانی تبریز 46، شماره 186 (1382): 23-49.

جوادی آملی، عبدالله. رحیق مختوم. جلد 4 و 6. قم: اسراء، 1386.

جوادی آملی، عبدالله. فلسفه صدرا. قم: اسراء، 1387.

داوری، وحید، منصور ایمانپور، و سهراب حقیقت. «ارزیابی اینهمانی دیدگاه ملاصدرا و هیوم پیرامون ادراک کلیات در بستر تحلیل مصباح یزدی»، جستارهایی در فلسفه و کلام، دانشگاه فردوسی مشهد، شماره 56 (بهار-تابستان1403): 84-105.

 عبودیت، عبدالرسول. خطوط کلی حکمت متعالیه. تهران: انتشارات سمت، 1392.

علامه طباطبایی، محمدحسین. بدایة الحکمة. قم: مؤسسة النشر الإسلامی، 1430.

فیاضی، غلامرضا. تقریر درسهای بدایة الحکمة. تقریر: جمال سروش. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، 1397.

قربانی، قدرت‌اللّه. «ابعاد ابتکاری مثل از منظر ملاصدرا»، آموزه‌های فلسفه اسلامی، دانشگاه علوم رضوی 9، شماره 15 (پاییز- زمستان 1393): 119-142.

کاپلستون، فردریک. تاریخ فلسفه. جلد پنجم. ترجمه امیرجلال الدین اعلم. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1388.

مصباح یزدی، محمدتقی. آموزش فلسفه. جلد اول. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، 1388.

مصباح یزدی، محمدتقی. شرح جلد اول الأسفار الاربعه. جلد اول و سوم. قم: انتشارات مؤسسهٔ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، 1395.

مطهری، مرتضی. شرح مبسوط منظومه. جلد 9. قم: انتشارات صدرا، 1394.

ملاصدرا، محمدبن‌ابراهیم. المسائل القدسیة. قم: بوستان کتاب، 1388.

ب- منابع عربی:

مصباح یزدی، محمدتقی. تعلیقهٌ علی نهایة الحکمة. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، 1393.

ملاصدرا، محمدبن‌ابراهیم. الحکمة المتعالیة فی الاسفار الاربعه. جلد 2. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا، 1380.

ملاصدرا، محمدبن‌ابراهیم. زاد المسافر. ترجمه سید جلال‌الدین آشتیانی. قم: بوستان کتاب ، 1381.

ملاصدرا، محمدبن‌ابراهیم. الحکمة المتعالیة فی الاسفار الاربعه. جلد 1 و 8. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا، 1383.

ملاصدرا، محمدبن‌ابراهیم. مفاتیح الغیب. تهران: مؤسسهٔ مطالعات و تحقیقات فرهنگی انجمن اسلامی حکمت و فلسفه ایران، 1363.

ملاصدرا، محمدبن‌ابراهیم. تعلیقه بر شفاء. جلد اول. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا، 1382.

ملاصدرا، محمدبن‌ابراهیم. الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة. قم: بوستان کتاب، 1392.

ج-منابع لاتین:

Hume, David. Enquiries Concerning Humen Understanding and Concerning the Principles of Morals. Oxford: Clarendon Press, 1975.

Keywords
Cognition of Universals
Transcendental Wisdom
Archetypes
Direct Intuitive Knowledge
Universal of Effort
Vague Particular Idea
Subjects
Bibliography
Abboudit, Abdolrasoul. Khatut-e Kolli-ye Hekmat-e Motā'aliye. Tehran: Samt, 2013. [In Persian]
Allameh Tabatabaei, Mohammad Hossein. Bidāyat al-Hekma. Qom: Mu'assasat al-Nashr al-Islāmi, 2009. [In Persian]
Copleston, Frederick. Tārikh-e Falsafe. Vol. 5. Translated by Amir Jalal al-Din A'lam. Tehran: 'Elmi va Farhangi, 2009. [In Persian]
Davari, Vahid, Mansour Imanpour, and Sohrab Haghighat. “Evaluating the Similarity of Mullā Sadrā's and Hume's Views on the Perception of Universals in the Context of Mesbah Yazdi's Analysis.” Essays in Philosophy and Kalam 56, no. 2 (Autumn & Winter 2024-2025): 84-105. [In Persian]
Fayazi, Gholamreza. Tagrir-e Dars'hā-ye Bidāyat al-Hekma. Tagrir: Jamal Soroush. Qom:  Mo'assase-ye Āmuzeshi va Pazhuheshi-ye Emām Khomeini, 2018. [In Persian]
Ghorbani, Ghodratollah. “Innovative Dimensions of the Ideal from Mulla Sadra's Perspective,” Islamic Philosophical Doctrines 9, no. 15 (Autumn & Winter 2014): 119-142. [In Persian]
Hume, David. Enquiries Concerning Humen Understanding and Concerning the Principles of Morals. Oxford: Clarendon Press, 1975.
Imanpour, Mansour. “The Problem of the Correspondence of Mind and Object in the Philosophy of Transcendental Wisdom.” Majale-ye Dāneshkade-ye Adabiyāt va 'Olum-e Ensāni-ye Tabriz 46, no. 186 (2003): 23-49. [In Persian]
Javadi Amoli, Abdollah. Falsafe-ye Sadrā. Qom: Esrā, 2008. [In Persian]
Javadi Amoli, Abdollah. Rahiq-e Makhtoum. Vol. 4 and 6. Qom: Esrā, 2007. [In Persian]
Mesbah Yazdi, Mohammad Taghi. Āmuzesh-e Falsafe. Vol. 1. Qom: Mo'assase-ye Āmuzeshi va Pazhuheshi-ye Emām Khomeini, 2009. [In Persian]
Mesbah Yazdi, Mohammad Taghi. Sharh-e Jeld-e Avval-e al-Asfār al-Arba'a. Vol. 1 and 3. Qom: Mo'assase-ye Āmuzeshi va Pazhuheshi-ye Emām Khomeini, 2016. [In Persian]
Mesbah Yazdi, Mohammad Taghi. Ta'liqa Ala Nehāyat al-Hekma. Qom: Mo'assase-ye Āmuzeshi va Pazhuheshi-ye Emām Khomeini, 2014. [In Arabic]
Molla Sadrā, Mohammad ibn Ebrahim. al-Hekmat al-Motā'aliya fi al-Asfār al-Arba'a. Vol. 2. Tehran: Bonyād-e Hekmat-e Eslāmi-ye Sadrā, 2001. [In Arabic]
Molla Sadrā, Mohammad ibn Ebrahim. al-Hekmat al-Motā'aliya fi al-Asfār al-Arba'a. Vol. 1 va 8. Tehran: Bonyād-e Hekmat-e Eslāmi-ye Sadrā, 2004. [In Arabic]
Molla Sadrā, Mohammad ibn Ebrahim. al-Shavāhed al-Robbubiyya fi al-Manāhej al-Solukiyya. Qom: Boustān-e Ketāb, 2013. [In Arabic]
Molla Sadrā, Mohammad ibn Ebrahim. Mafātih al-Gheyb. Tehran: Mo'assase-ye Motāle'āt va Tahghighāt-e Farhangi-ye Anjoman-e Eslāmi-ye Hekmat va Falsafe-ye Iran, 1984. [In Arabic]
Molla Sadrā, Mohammad ibn Ebrahim. Masā'el al-Qodsiyya. Qom: Boustān-e Ketāb, 2009. [In Persian]
Molla Sadrā, Mohammad ibn Ebrahim. Ta'liqe bar Shifā. Vol. 1. Tehran: Bonyād-e Hekmat-e Eslāmi-ye Sadrā, 2003. [In Arabic]
Molla Sadrā, Mohammad ibn Ebrahim. Zād al-Mosāfer. Translated by Seyyed Jalāl al-Din Ashtiyāni. Qom: Boustān-e Ketāb-e Qom, 2002. [In Arabic]
Motahhari, Morteza. Sharh-e Mabsut-e Manzume. Vol. 9. Qom: Sadrā, 2015. [In Persian]
Send comment about this article
Enter Name.
Enter a valid email address.
Enter a vaid affiliation.
Enter comments (At leaset 10 words)
CAPTCHA Image
Enter Security Code Correctly.