بررسی کارایی «تعریف به ذاتیات» با تأملـی در پیش‌فرض‌های فلسفـی آن

انتظام, سید محمد

doi:10.22096/ek.2017.33428

بررسی کارایی «تعریف به ذاتیات» با تأملـی در پیش‌فرض‌های فلسفـی آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

سید محمد انتظام

عضو هیات علمی دانشگاه مفید، قم، ایران.

10.22096/ek.2017.33428

چکیده

تعریف به ذاتیات طیف وسیعی از تعریفات منطقی را شامل می‌شود. ذاتیات در تعریفات حدّی (اعم از حدّ تام و ناقص) و تعریفات رسمی (اعم از رسم تام و بعضی از رسم‌های ناقص) و بعضی دیگر از اقسام تعریف که در این مقاله به آن‌ها اشاره خواهد شد، حضور دارند. کارایی تعریف به ذاتیات به پذیرش پیش‌فرض‌هایی بستگی دارد که یا از دانش فلسفه وام گرفته شده‌اند و یا باید در آن دانش اثبات شوند. در این مقاله پس از بیان انواع تعریف در دانش منطق، این پیش‌فرض‌ها بررسی شده‌اند و با نقد آن‌ها، کارایی تعریف به ذاتیات نقد شده است

کلیدواژه‌ها

تعریف به ذاتیات

تعریف حدی

تعریف رسمی

تعریف ماهوی

تعریف وجودی

عنوان مقاله English

Analyze and Critique of the Effectiveness of "Genus-Differentia Definitions" with Reflection on its Philosophical Presuppositions

نویسنده English

Sayed Mohammad Entezam

Faculty Member Of Mofid UN, Qom, Iran.

چکیده English

Genus-differentia definition (which tries to give essence of a term) involves a wide range of logical definitions. Essentials, which refer to terms related to essence, (and include perfect and imperfect ones), can be seen not only in genus-differentia definitions but also in description kind (also perfect and imperfect) and others that will be mentioned in this paper. Efficiency of genus-differentia definition depends on accepting presupposed terms which are borrowed from philosophy or to be demonstrated upon it. After stating a variety of definitions from logical point of view, in this paper, the presupposed terms has been overviewed and genus-differentia definition has been criticized.

کلیدواژه‌ها English

Genus-Differentia Definition

Definition upon Essence

Definition upon Description

Essential Definition

Existential Definition

الف) فارسی
1. انتظام، سیدمحمد (1396)، «بررسی تفسیر سهروردی و ملاصدرا از نسبت وجودشناختی ماهیت و وجود در فلسفۀ ابن‌سینا»، خردنامۀ صدرا، ش 88، ص5ـ18.
2. شهابی، محمود (1360)، رهبر خرد، تهران: کتابفروشی خیام، چاپ پنجم.
3. فیاضی، غلامرضا (1392)، چیستی و هستی در مکتب صدرایی، تحقیق حسینعلی شیدان‌شید، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ چهارم.
4. مصباح یزدی، محمدتقی (1388)، شرح برهان شفا، تحقیق محسن غرویان، قم: انتشارات مؤسسۀ آموزشی امام خمینی.
5. مطهری، مرتضی (1404ق)، شرح مبسوط منظومه، تهران: انتشارات حکمت، چاپ اول.
6. ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1371)، المباحثات، تحقیق محسن بیدارفر، قم: انتشارات بیدار، چاپ اول.
7. ــــــــــــــ (1375)، الاشارات و التنبیهات، قم: نشر البلاغه، چاپ اول.
8. ــــــــــــــ (1379)، النجاة، تحقیق محمدتقی دانش‌پژوه، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، چاپ دوم.
9. ــــــــــــــ (1404ـ‌الف)، الشفاء (البرهان)، تحقیق سعید زائد و دیگران، قم: مکتبة آیةالله مرعشی نجفی.
10. ــــــــــــــ (1404ـ‌ب)، الشفاء (الهیات)، تحقیق سعید زائد و دیگران، قم: مکتبة آیةالله مرعشی نجفی.
11. ــــــــــــــ (1404ـ‌ج)، التعلیقات، تحقیق عبدالرحمن بدوی، بیروت: مکتبة الأعلام الاسلامی.
12. ــــــــــــــ (1405)، منطق المشرقیین، قم: مکتبة آیةالله مرعشی نجفی، چاپ دوم.
13. ــــــــــــــ (1989)، الحدود (چاپ شده در المصطلح الفلسفی عند العرب، ص229ـ265)، به اهتمام عبدالامیر الاعسم، قاهره: الهیئة المصریة، چاپ دوم.
14. تهانوی، محمدعلی (1996م) کشاف اصطلاحات الفنون، بیروت: مکتبة لبنان ناشرون، چاپ اول.
15. رازی، قطب‌الدین (بی‌تا) شرح مطالع الأنوار، قم: انتشارات کتبی نجفی.
16. الساوی، عمر بن سهلان (1383)، البصائر النصیریة، تحقیق حسن مراغی، تهران: انتشارات شمس تبریزی، چاپ اول.
17. سبزواری، ملاهادی (1369)، شرح منظومه، تحقیق حسن حسن‌زاده آملی، ج1، تهران: نشر ناب.
18. ــــــــــــــ (1413)، شرح منظومه، تحقیق حسن حسن‌زاده آملی، ج2، تهران: نشر ناب.
19. سهروردی، شیخ اشراق (1375)، مجموعه مصنفات، تحقیق هانری کربن و سید حسین نصر، تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی، چاپ دوم.
20. طباطبایی، محمدحسین (1362)، نهایة الحکمة، تحقیق عبدالله نورانی، قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
21. طوسی، خواجه نصیرالدین (1361)، اساس الاقتباس، تصحیح مدرس رضوی، تهران: دانشگاه تهران، چاپ سوم.
22. فارابی، ابونصر (1405ق)، فصوص الحکم، تحقیق محمدحسن آل‌یاسین، قم: انتشارات بیدار، چاپ دوم.
23. ــــــــــــــ (1413ق)، التعلیقات (الأعمال الفلسفیة)، تحقیق جعفر آل‌یاسین، بیروت: دار المناهل، چاپ اول.
24. ملاصدرا، محمد بن ابراهیم شیرازی (1360)، الشواهد الربوبیة، تحقیق سیدجلال‌الدین آشتیانی، مشهد: المرکز الجامعی للنشر، چاپ دوم.
25. ــــــــــــــ (1363)، المشاعر، تحقیق هانری کربن، تهران: کتابخانۀ طهوری، چاپ دوم.
26. ــــــــــــــ (1393)، التنقیح فی المنطق: تحقیق عسکری سلیمانی امیری، قم: انتشارات حکمت اسلامی، چاپ اول.
27. ــــــــــــــ (1393)، تعلیقۀ حکمة الاشراق (همراه با کتاب حکمة الاشراق)، جلد1، تحقیق محمد ملکی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی؛ قم: انتشارات دانشگاه ادیان، چاپ دوم.
28. ــــــــــــــ (1981م)، اسفار، بیروت: دار احیاء التراث.
ب) عربی