دوفصلنامۀ علمی هستی و شناخت

دوفصلنامۀ علمی هستی و شناخت

منطق و معرفت‌بخشی در نظام‌های حاج‌حسینی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استاد، گروه منطق، مؤسسه پژوهشی فلسفه و حکمت ایران، تهران، ایران.
چکیده
در بسیاری از آثار منطق‌دانان قدیم و جدید، دیده می‌شود که میان منطق و معرفت‌شناسی تمایز صریح و واضحی نمی‌نهند و همین سبب می‌شود که احکام یکی به دیگری سرایت می‌کند. در این مقاله، از میان منطق‌دانان معاصر در کشورمان، به دیدگاه‌های غلامرضا زکیانی و به ویژه مرتضی حاج‌حسینی خواهم پرداخت. غلامرضا زکیانی مدعی است که گزاره‌های متناقض هیچ نتیجه‌ای نمی‌دهند. نشان می‌دهم که این ادعا در واقع خلط منطق و معرفت‌شناسی است. هم‌چنین، مرتضی حاج‌حسینی در دو ویراست کتاب خویش «طرحی نو از اصول و مبانی منطق»، دست به کار تدوین نظام‌های منطقی غیر استانداردی شده و به گمان من، احکام معرفت‌شناختی را بر منطق تحمیل کرده است. برخی از مبانی نظری آشکار و پنهان نظام‌های منطقی او این‌ها است: 1. تناقض فقط مستلزم تناقض است؛ 2. قضیة منطقی فقط از قضیة منطقی به دست می‌آید؛ 3. به تناقض نمی‌توان معرفت داشت؛ 4. معرفت به قضایا مستقل از معرفت به گزاره‌های دیگر است؛ 5. قضیة منطقی اشرف قضایا است و چون نتیجه تابع اخس مقدمات است قضیة منطقی نمی‌تواند از دیگر گزاره‌ها نتیجه شود؛ 4. تناقض اخس گزاره‌ها است و چون نتیجه تابع اخس مقدمات است مقدمات متناقض فقط نتیجة متناقض می‌توانند بدهند. در این مقاله، نشان می‌دهم که این مبانی نظری همگی ریشه‌های معرفت‌شناختی دارند و هیچ‌کدام به منطق مربوط نمی‌شوند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Logic and Informativeness in Hajhosseini's Logical Systems

نویسنده English

ََAsadollah Fallahi
Professor, Department of Logic, Iranian Institute of Philosophy, Tehran, Iran.
چکیده English

In many works of ancient and contemporary logicians, there is no clear distinction between logic and epistemology, and this causes them to mix up the rules of one with the other. In this paper, I will deal with Gholamreza Zakyani and specially Mortaza Hajhosseini, among contemporary thinkers in Iran. Gholamreza Zakyani claims that contradictory propositions do not yield any results. In this article, we show that this claim is actually a confusion between logic and epistemology. On the other hand, Mortaza Hajhosseini has developed non-standard logical systems based on specific philosophical foundations in the second edition of his book Two Non-Classical Logic Systems, A New Outlook on Elements of Logic. In our opinion, he imposes epistemic principles on logic. Some of the explicit or implicit theoretical foundations of his logical systems are: 1. Contradiction only entails contradiction. 2. A logical theorem only comes from a logical theorem. 3. Knowledge cannot be had of a contradiction. 4. Knowledge of theorems is independent of knowledge of other propositions. 5. Logical theorems are the most superior propositions and since the result depends on the inferior premises, a logical theorem cannot be inferred from other propositions. 4. The contradiction is the most inferior proposition and since the result depends on the inferior premises, contradictory premises can yield only a contradictory result.

کلیدواژه‌ها English

classical logic
non-classical logic
epistemology
informative

سیاهه منابع

الف-منابع فارسی:
ابن‌سینا، حسین. الشفاء، المنطق، القیاس. القاهره: دار الکاتب العربی للطباعه و النشر. ۱۹۶۴.
حاج‌حسینی، مرتضی. طرحی نو از اصول و مبانی منطق و دو نظام منطقی پایة غیرکلاسیک. جلد ۱: منطق پایة گزاره‌ها. اصفهان: انتشارات دانشگاه اصفهان. ۱۳۹۶.
حاج‌حسینی، مرتضی. طرحی نو از اصول و مبانی منطق با معرفی دو نظام منطقی پایة غیرکلاسیک. جلد ۱: منطق پایه گزاره‌ها. اصفهان: انتشارات دانشگاه اصفهان. ۱۴۰۱.
زکیانی، غلامرضا. «تأملی در منطق ریاضی (نگرش تابع ارزشی)»، مقالات و بررسیها ۷۶ شماره ۲ (۱۳۸۳): ۳۱-۵۲.
زکیانی، غلامرضا. «تأملی در منطق ریاضی (نگرش تابع ارزشی)»، فلسفه ۳، شماره ۱ (۱۳۸۴): ۱۲۳-۱۴۹.
ساوی، سهلان. البصائر النصیریه. تحقیق: رفیق العجم. بیروت: دار الفکر اللبنانی. ۱۹۹۳.
طوسی، نصیرالدین. «تعدیل المعیار فی شرح تنزیل الافکار» در: منطق و مباحث الفاظ، گردآوری مهدی محقق، ۱۳۷-۲۴۸. تهران: دانشگاه تهران، ۱۳۵۳.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.