دوفصلنامۀ علمی هستی و شناخت

دوفصلنامۀ علمی هستی و شناخت

جایگاه حکمت عملی در طبقه‌بندی دانش‌ها از دیدگاه فارابی

نوع مقاله : مقاله مروری

نویسنده
استادیار، موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره). قم. ایران.
چکیده
یکی از مسائل مهم و کلیدی در بحث از حکمت عملی، شناسایی جایگاه آن در طبقه‌بندی دانش‌ها است چرا که تصویری کلان و روشن از موقعیت این علم در اختیار می‌نهد. نوشتار حاضر به جهت نقش ویژه‌ای که فارابی در نشان دادن هویت، روش و کارکرد حکمت عملی از راه بررسی دانشی آن دارد، به بیان نظام طبقه‌بندی علوم و جایگاه حکمت عملی در این نظام و نسبت این حکمت با شاخه‌های آن از نگاه فارابی پرداخته و در این باره با بررسی نگاشته‌های وی تلاش دارد به ترتیب وجود این سه دیدگاه در آثار فارابی اثبات گردند: 1. حکمت عملی یک دانش قیاسی است و با علوم غیر قیاسی و صرفا عملی (حِرَف و فنون و انواع هنر) متفاوت است. 2. حکمت عملی یک دانش قیاسی برهانی است و با علوم قیاسی غیر فلسفی که از روش برهان بهره نمی‌گیرند یعنی جدل، سفسطه، خطابه و شعر متفاوت است. 3. حکمت عملی دارای دو جزء اخلاق (صناعت خُلقیه) و سیاست (فلسفه سیاسیه) است و مراد از اخلاق نیز دانش بررسی کننده صرف اخلاق فردی نیست بلکه دانشی است که اخلاق انسان به ما هو انسان در همه حیطه‌های زیست ارادی بشر را بررسی می‌کند و مراد از سیاست هم تدبیر اجتماع مدنی مشتمل بر اجتماع‌های خُرد و منزلی است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Position of Practical Philosophy in the Classification of Sciences in Farabi's view

نویسنده English

Mohammad Ali Nouri
Assistant Professor, Imam Khomeini Educational and Research Institute, Qom, Iran.
چکیده English

One of the important and key issues in the discussion of practical philosophy is to identify its place in the classification of sciences because it provides a broad and clear picture of the position of this science. In view of the special role that Farabi has in showing the identity, method and function of practical philosophy through its scientific investigation, the present article describes the classification system of sciences and the place of practical philosophy in this system and the relationship of this philosophy with its branches in Farabi's view and in this regard, by examining his writings, tries to prove the existence of these three ideas in Farabi's works: 1. Practical philosophy is a deductive knowledge and is different from non- deductive and purely practical sciences (crafts and techniques and types of art). 2. Practical philosophy is an argumentative deductive science and it is different from non-philosophical deductive sciences that do not use the method of argumentation, i.e. polemics, sophistry, rhetoric and poetry. 3. Practical philosophy has two components: ethics and politics and what is meant by ethics is not the knowledge that examines only individual ethics, but it is the knowledge that examines human ethics in all areas of human voluntary life, and what is meant by politics is also the community knowledge, including small and home communities.

کلیدواژه‌ها English

Practical philosophy
community knowledge
Deductive knowledge
Argumentative science
Ethics
politics
Farabi
سیاهه منابع
الف- منابع فارسی:
ابن‌سینا، حسین‌بن‌عبدالله. برهان شفاء. مراجعه ابراهیم مدکور. قم: انتشارات کتابخانه آیت‌الله مرعشی، ۱۴۰۴.
ابن‌سینا، حسین‌بن‌عبدالله. مدخل منطق شفاء. مراجعه ابراهیم مدکور. قم: انتشارات کتابخانه آیت‌الله مرعشی، ۱۴۰۴.
ابن‌سینا، حسین‌بن‌عبدالله. رسائل. تصحیح: محسن بیدارفر. قم: انتشارات بیدار، ۱۴۰۰.
ارسطو. الاخلاق. ترجمه اسحاق‌بن‌حنین. تحقیق: عبدالرحمن بدوی. کویت: وکالة المطبوعات، ۱۹۷۹.
شریفی، حسام‌الدین، و منصوره برادران مظفری. «شواهدی بر برهانی بودن حکمت عملی ازنظر فارابی و ابن‌سینا»، دوفصلنامه هستی و شناخت ۱۴، شماره ۲ (پاییز و زمستان ۱۳۹۹): ۱۶۱- ۱۸۰. https://doi.org/10.22096/ek.2022.528069.1344
شهرزوری، محمدبن‌محمود. رسائل الشجرة الالهیة فی علوم الحقایق الربانیة. جلد ۱، تحقیق: نجفقلی حبیبی. تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، ۱۳۸۳.
طوسی، نصیرالدین. اخلاق ناصری. تصحیح: مجتبی مینوی و علیرضا حیدری. تهران: انتشارات خوارزمی، ۱۳۸۵.
غزالی، محمدبن‌محمد. مقاصد الفلاسفة. تحقیق: سلیمان دنیا. قاهره: دار المعارف، ۱۹۶۱.
فارابی، محمدبن‌محمد. احصاء العلوم. تحقیق: عثمان أمین. پاریس: دار بیبلیون، ۲۰۰۵.
فارابی، محمدبن‌محمد. الاعمال الفلسفیة. تحقیق: جعفر آل یاسین. بیروت: دار المناهل، ۱۴۱۳.
فارابی، محمدبن‌محمد. السیاسة المدنیة. تحقیق: فوزی متری نجار. بیروت: دار المشرق، ۱۹۹۳.
فارابی، محمدبن‌محمد. الفصول المنتزعة. تحقیق: فوزی متری نجار. بیروت: دار المشرق، ۱۹۹۳.
فارابی، محمدبن‌محمد. المنطقیات. جلد ۱، تحقیق: محمدتقی دانش‌پژوه. قم: انتشارات کتابخانه آیت‌الله مرعشی، ۱۴۰۸.
فارابی، محمدبن‌محمد. آراء اهل المدینه الفاضله و مضاداتها. تصحیح: علی بو ملحم. بیروت: دار و مکتبة الهلال، ۱۹۹۵.
فارابی، محمدبن‌محمد. کتاب الحروف. تحقیق: محسن مهدی. بیروت: دار المشرق، ۱۹۹۰.
قطب‌الدین شیرازی، محمودبن‌مسعود. شرح حکمة الاشراق. به اهتمام عبدالله نورانی و مهدی محقق. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، ۱۳۸۳.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.