دوفصلنامۀ علمی هستی و شناخت

دوفصلنامۀ علمی هستی و شناخت

بررسی انتقادی عقلانیت معرفت دینی، معیار و پیامدهای مترتب بر آن از منظر سیدان بر اساس مبانی حکمت متعالیه(جوادی آملی)

نوع مقاله : مقاله مروری

نویسنده
دانشجوی دکتری فلسفه اسلامی، دپارتمان فلسفه، دانشگاه مفید، قم، ایران.
چکیده
جوادی آملی تعقل در دین را به معنای استفاده منضبط از روش عقلی-فلسفی در آن دانسته و دارای حجیت ذاتی می داند.سیدان نیز بر عقلانیت معرفت دینی تاکید می کند اما استفاده از روش عقلی–فلسفی در آن را جایز نمی داند.به نظر میرسد عقلانیت معرفت دینی و معیار آن از منظر سیدان از همسویی و هم پوشانی لازم در صدر و ذیل مباحث وی برخوردار نیست.اتخاذ عقل فطری یا صریح به عنوان معیار،دارای ابهام و اجمال در چیستی آن است.از حیث هستی شناختی و معرفت شناختی نیز چنین عقلی ارتباط حقیقی با معرفت دینی نخواهد داشت.چرا که تعقل در دین معنایی غیر از بهره گیری از استدلال منطقی معتبر و برهان یقینی ندارد.گذشته از آنکه درک همه شمول ملاک بودن خود عقل فطری نیز بدون استفاده از روش عقلی-فلسفی ممکن نبوده و حتی برای مخالفت منطقی با استدلال نیز چاره ای جز استفاده از استدلال منطقی وجود ندارد.در نتیجه ادعای تعقل در دین با چشم پوشی از چنین روشی،خود شکن است.چنین رویکردی سبب خلل در فهم کتاب و سنت و تفهیم آن به دیگران خواهد شد.در این نوشتار چیستی عقلانیت -ارتباط وجودی و شناختاری آن با معرفت دینی و معیار عقلانیت آن را به صورت تطبیقی از منظر هر یک از دو طرف تبیین کرده و اشکالات مترتب بر مبانی نگره تفکیک در هر قسمت را بیان خواهیم کرد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A critical examination of the rationality of religious knowledge, its criteria and consequences from Sidan's point of view based on the principles of transcendental wisdom (Javadi Amoli)

نویسنده English

mohammad amin khezrloo
PhD student of Islamic Philosophy, Department of Philosophy, Mofid University, Qom, Iran.
چکیده English

Javadi Amoli considers rationality in religion to mean the disciplined use of the rational-philosophical method in it and considers it to have inherent validity. Sidan also emphasizes the rationality of religious knowledge, but he does not consider it permissible to use the rational-philosophical method in it.It seems that the rationality of religious knowledge and its criteria from Sidan's point of view do not have the necessary alignment and overlapping in the top and bottom of his topics. The adoption of natural or explicit reason as a criterion has ambiguity and brevity in what it is.From the ontological and epistemological point of view, such an intellect will not have a real relationship with religious knowledge.Because reasoning in religion has no meaning other than using valid logical reasoning and definite proof.As a result, the claim of rationality in religion by ignoring such a method is self-defeating. Such an approach will cause disruption in the understanding of the book and tradition and its explanation to others.In this article, we will explain what rationality is - its existential and cognitive connection with religious knowledge and the criterion of its rationality in a comparative manner from the perspective of each of the two sides, and we will express the problems arising from the foundations of the separation view in each part.

کلیدواژه‌ها English

what is rationality
scope of religious knowledge
existential and cognitive connection between reason and religion
standard of rationality
سیاهه منابع
الف- منابع فارسی:
ابراهیمی دینانی، غلامحسین. ماجرای فکر فلسفی در جهان اسلام. جلد 1، تهران: انتشارات طرح نو، 1389.
اسلامی، سید حسن. رؤیای خلوص: بازخوانی مکتب تفکیک. قم: صحیفه خرد، 1383.
اصفهانی، میرزا مهدی. ابواب الهدی، تحقیق حسن جمشیدی، قم: موسسه بوستان کتاب، 1385.
اصفهانی، میرزا مهدی. تعلیقات. جلد 3 نسخه خطی، به قلم محمود تولائی، مشهد: مرکز اسناد آستان قدس رضوی، شماره 12480.
اصفهانی، میرزا مهدی. مصباح الهدی به ضمیمه اعجاز القرآن. قم: بوستان کتاب، 1385.
برنجکار، رضا. ماهیت عقل و تعارض عقل و وحی چاپ شده در جستارهای اعتقادی عقل، به کوشش مهدی باغبان خطیبی، قم: موسسه معارف اهل بیت (ع)، 1396.
جمشیدیها، غلامرضا، رضا مختاری، و رحمت‌الله محمودی. «بررسی جایگاه عقل و برهان در معرفت دینی از منظر مکتب تفکیک»، نظریه های اجتماعی متفکران مسلمان، شماره 1 (بهار و تابستان 1398).
 جوادی آملی، عبدالله. انتظار بشر از دین. قم: انتشارات اسراء، 1386.
 جوادی آملی، عبدالله. شریعت در آینه معرفت. قم: نشر فرهنگی رجا، 1372.
 جوادی آملی، عبدالله. منزلت عقل در هندسه معرفت دینی. تحقیق و تنظیم احمد واعظی، ویراسته حسن شفیعی. قم: انتشارات اسراء، 1386.
رقوی، جواد، و صادق لاریجانی. «بازسازی دیدگاه معرفت‌شناختی میرزای اصفهانی»، جستارهایی در فلسفه و کلام، شماره 2، (بهمن 1389).
سیدان، سید جعفر. «مکتب تفکیک چه می گوید»، فصلنامه علمی پژوهشی سفیر، پیش شماره اول (پاییز 1384).
سیدان، سید جعفر. کرسی های نقد و نظریه پردازی، «نسبت عقل و وحی از دیدگاه فلسفه و مکتب تفکیک». کتاب نقد، شماره 41.
سیدان، سید جعفر. مناظره قلمرو عقل در دین، مجله نور الصادق، شماره 12 (1388).
سیدان، سیدجعفر. «تذکراتی از اندیشمند معاصر، آیت‌الله سیدان»، پایگاه اطلاع رسانی آیت‌الله سیدان، 1/3/1402 http://seyyedan.org/
سیدان، سیدجعفر. «تعقل در وحی، روش امن کسب معارف»، پایگاه اطلاع رسانی آیت‌الله سیدان، 1/3/1402 http://seyyedan.org/.
سیدان، سیدجعفر. «حرکت عقلانی انسان را به وحی و اثبات خدا می رساند»، پایگاه اطلاع رسانی آیت‌الله سید جعفر سیدان، 1/3/1402،http://seyyedan.org/.
شاکرین، حمیدرضا. «بررسی تطبیقی کارکرد عقل در کلام فلسفی و تفکیکی»، ذهن، شماره 90 (تابستان 1401).
شاکرین، حمیدرضا. «هستی‌شناسی و معرفت‌شناسی عقل در نگره تفکیکی»، ذهن، شماره 82 (تابستان 1399).
فنائی اشکوری، محمد. «جایگاه عقل و وحی در هندسه معرفت بشری: تحلیل و بررسی دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی در کتاب منزلت عقل در هندسه معرفت بشری»، معرفت فلسفی 6، شماره 4 (تابستان 1388).
قدردان قراملکی، محمدحسن. «مکتب تفکیک و انکار عقل ذاتی انسان»، قبسات، شماره 105 (پاییز 1400).
مروارید، میرزا حسنعلی. تنبیهات حول المبدا و المعاد. مشهد: آستان قدس رضوی، 1391.
مطهری، مرتضی. حق عقل در اجتهاد. قم: انتشارات صدرا،1401.
میلانی، حسن، سید جعفر سیدان، محمد بیابانی، و رضا برنجکار. مناظره با تفکیکیان. نشر اعتقاد ما، 1399.
هاشمی، سید محمد اسماعیلی. «نقد و بررسی نظریه معرفت در مکتب تفکیک»، قبسات، شماره 28 (تابستان 1382).
یزدانی، عباس، و محمد کریمی لاسکی. «تحلیل انتقادی دیدگاه مکتب تفکیک درمورد رهیافت عقل گرایانه فلسفی به دین»، مجله ادیان و عرفان 46، شماره یک (بهار و تابستان 1392).
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.