دوفصلنامۀ علمی هستی و شناخت

دوفصلنامۀ علمی هستی و شناخت

رهیافتی نو در تحلیل حقیقت قوه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار، پژوهشکده علوم اسلامی رضوی، بنیاد پژوهش‌های اسلامی، مشهد، ایران.
چکیده
ارسطو در تحلیل چگونگی و چرایی حرکت در عالم طبیعت از مفهوم قوه و فعل استفاده کرده، ماده را خاستگاه قوه و صورت را ملاک فعلیت می‌داند. دیدگاه ارسطو در باب قوه و فعل و همینطور ماده و صورت از طرف بیشتر فیلسوفان اسلامی قبول شده و آنها در تحکیم و انسجام این نظریه کوشیده‌اند. البته در این میان کسانی نیز با ترکیب جسم از ماده و صورت موافق نبوده و راجع به ماهیت قوه و خاستگاه آن دیدگاهی دیگر ارائه نموده‌اند. مجموعا پنج دیدگاه کلی در باب ماهیت قوه وجود دارد. برخی قوه را عدمی، برخی اعتباری، عده‌ای معقول ثانی، بعضی عرضی تحلیلی ماده اولی و اکثریت عرضی خارجی تحت مقوله کیف یا اضافه دانسته‌اند. از نظر نگارنده تمامی دیدگاه‌های مذکور ناتمام بوده و با ویژگی‌های وجود شناسی قوه سازگار نیست. در این نوشتار با تبیین و نقد این دیدگاه‌ها، و در پرتو برخی از مبانی حکمت متعالیه، به تبیین جدیدی از حقیقت قوه و خاستگاه آن دست یافته‌ایم. مطابق دیدگاه مختار قوه همچون فعلیت امری وجودی و از عوارض تحلیلی وجود سیّال است. وجود سیال دارای مراحلی از شدت و ضعف است که هر مرتبه نسبت به مرتبه بعد قوه، و نسبت به مرتبه قبل، فعلیت شمرده می‌شود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A new approach in the analysis of the truth of potential

نویسنده English

Mohammad Mahdi Kamali
Assistant Professor, Razavi Institute of Islamic Sciences, Islamic Research Foundation, Mashhad, Iran.
چکیده English

Aristotle uses the concept of potential and actuality in analyzing movement in the natural world. He considers matter as the origin of potential and form as the criterion of actuality. Aristotle's view has been accepted by most Islamic philosophers and they have tried to consolidate and consolidate this theory. There are five general views on the nature of potential. Some have considered potential to be non-existent, some to be creditable, and some have considered it to be part of second intelligibles. Some have also considered potential as one of the analytical consequences of the prime matter, but most of the philosophers have introduced potential as an external accident and placed it under the category of quality or relation. According to the author, all the mentioned views are incomplete and not compatible with the ontological features of the potential. In this article, by explaining and criticizing these views, and in the light of some foundations of transcendental wisdom, we have achieved a new explanation of the truth of potential and its origin. The, potential, like actuality, is an existential matter and one of the analytical consequences of fluid existence. The fluid existence has stages of intensity and weakness, and each stage is considered actuality compared to the next stage and potential compared to the previous stage.

کلیدواژه‌ها English

Potential
Actuality
Prime matter
Form
Analytical consequences
Fluid existence
سیاهه منابع
الف- منابع فارسی:
 
ارسطو. مابعدالطبیعه. ترجمه محمدحسن لطفی. چاپ اول. تهران: انتشارات طرح نو، 1377.
افلوطین. اثولوجیا. چاپ اول. قم: انتشارات بیدار، 1413ق.
بهمنیار، ابن‌مرزبان. التحصیل. چاپ دوم. تهران: دانشگاه تهران، 1375.
تفتازانی، مسعودبن‌عمر. شرح المقاصد. قم: الشریف الرضی، 1412ق.
حسینی کاشانی، سید ماجدبن‌ابراهیم. رساله فی ابطال الهیولی. نسخه خطی به شماره مسلسل 6025. قم: کتابخانه نسخ خطی آیت‌اللّه مرعشی نجفی، 1151ق.
خراسانی، شرف‌الدین. نخستین فیلسوفان یونان. تهران: علمی و فرهنگی، 1382.
رازی، فخرالدین. شرح اشارات و تنبیهات (شرحی الاشارات). قم: مکتبة آیت‌اللّه المرعشی، 1404ق.
رازی، فخرالدین. المباحث المشرقیة فی علم الالهیات و الطبیعیات. چاپ دوم. قم: انتشارات بیدار، 1411ق.
رازی، قطب‌الدین. المحاکمات بین شرحی الاشارات. چاپ اول. قم: نشر البلاغة، 1375.
سبزواری، ملاهادی. شرح المنظومة. تصحیح و تعلیق: حسن حسن‌زاده آملی. چاپ اول. تهران: نشر ناب، 1369-1379.
سهروردی، شهاب‌الدین. مجموعه مصنفات شیخ اشراق. چاپ دوم. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1375.
شهرزوری، شمس‌الدین. رسائل الشجرة الالهیة فی علوم الحقایق الربانیة. چاپ اول. تهران: موسسه حکمت و فلسفه ایران، 1383.
شیرازی، صدرالدین. الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة. چاپ سوم. بیروت: دار احیاء التراث، 1981م.
شیرازی، صدرالدین. الحاشیة علی الهیات الشفاء. قم: انتشارات بیدار، [بی‌تا].
شیرازی، صدرالدین. شرح الهدایه الاثیریه. تهران: چاپ سنگی، 1422ق.
شیرازی، صدرالدین. المبدأ و المعاد. تصحیح سید جلال‌الدین آشتیانی. تهران: انجمن حکمت و فلسفهٔ ایران، 1354.
شیرازی، صدرالدین. مفاتیح الغیب. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1363.
طباطبایی، سید محمدحسین، و مرتضی مطهری. اصول فلسفه و روش رئالیسم. چاپ اول. تهران: انتشارات صدرا، 1364.
طباطبایی، سید محمدحسین. نهایة الحکمه. تحقیق و تعلیق: عباس‌علی زارعی سبزواری. چاپ چهاردهم. قم: مؤسسه نشر اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علیمه قم، 1417ق.
فیاض لاهیجی، عبدالرزاق. شوارق الالهام فی شرح تجرید الکلام. چاپ دوم. قم: مؤسسه امام صادق علیه‌السلام، 1388.
قوام صفری، مهدی. «تفسیر غیر تاریخی افلاطون از قاعده انسان معیاری پروتاگوراس»، مجله ذهن 10، شماره 2 (دی 1381): 27-56. https://zehn.iict.ac.ir/article_15978.html
کاپلستون، فردریک. تاریخ فلسفه، یونان و روم. ترجمه سید جلال‌الدین مجتبوی. چاپ پنجم. تهران: انتشارات سروش، 1385.
گاتری، دبلیو. کی. سی. افلاطون (محاورات میانی). جلد 4. ترجمه حسن فتحی. چاپ اول. تهران: فکر روز، [بی‌تا].
مصباح یزدی، محمدتقی. آموزش فلسفه. چاپ اول. تهران: شرکت چاپ و نشر بین‌الملل سازمان تبلیغات اسلامی، 1378.
مصباح یزدی، محمدتقی. تعلیقه بر نهایة الحکمه. چاپ اول. قم: نشر سلمان فارسی، 1405ق.
مصطفوی، نفیسه. تبیین و نقد نظریه ماده و صورت در فلسفه اسلامی و مقایسه آن با فیزیک کوانتوم. چاپ اول. تهران: نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها، 1387.
میرداماد، محمدباقر. مصنفات میر داماد. به اهتمام: عبداللّه نورانی. چاپ اول. تهران: انتشارات انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1381-1385‌.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.