دوفصلنامۀ علمی هستی و شناخت

دوفصلنامۀ علمی هستی و شناخت

ساعت‌ساز لاهوتی در برابر خدای رخنه‌پوش: ملاحظاتی در نسبت خدا و جهان در الهیات معاصر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
حامد شیواپور
استادیار، دپارتمان الهیات، دانشگاه مفید، قم، ایران.
10.22096/ek.2024.2018388.1533
چکیده
دئیست‌ها که از متفکران مهم و اثرگذار در دوران جدیدند، درباره خدا چنین می‌اندیشیدند که او تنها خالق جهان است و پس از خلقت در کار جهان مداخله‌ای نمی‌کند. آنان این دیدگاه را با استفاده از استعاره «ساعت‌ساز لاهوتی» بیان می‌کردند. در برابر این دیدگاه، تلقی دیگری وجود دارد که به «خدای رخنه‌پوش» شهرت یافته و هرچند پیش از دوران جدید هم می‌توان آن را سراغ گرفت، اما سابقه آن در دوران جدید به نیوتن می‌رسد. طبق این تلقی از خدا، او هرگاه صلاح بداند در کار جهان مداخله می‌کند و به بازسازی و اصلاح آن می‌پردازد. به نظر می‌رسد که این دو تلقی در برابر یکدیگر قرار دارند؛ اما هم دئیسم و هم ایده «خدای رخنه‌پوش» با نقدهایی مهم مواجه‌اند. بر این اساس، دیدگاهی که می‌تواند فاقد اشکالات هر دو تلقی از خدا باشد اندیشه «خلق مدام» است که در الهیات اسلامی و مسیحی سابقه دارد و برخی از متفکران جدید نیز درباره آن سخن گفته‌اند.
کلیدواژه‌ها
دئیسم
ساعت‌ساز لاهوتی
خدای رخنه‌پوش
خلق مدام
علم و دین

موضوعات

عنوان مقاله English

The God of the Seventh Day versus the God of the Gaps: Observations on the Relationship between God and the World in Contemporary Western Theology

نویسنده English

Hamed Shivapoor
Assistant Professor, Department of Theology, Mofid University, Qom. Iran.
چکیده English

Deists, who are important and influential thinkers in the modern era, thought about God as the only creator of the world and does not interfere in the work of the world after creation. They expressed this view using the metaphor of "Divine clockmaker". Against this point of view, there is another view that is known as the "God of Gaps" and its history goes back to Newton. According to this view of God, whenever he sees fit, he intervenes in the work of the world and restores and corrects it. It seems that these two views are against each other; However, both deism and the idea of "God of Gaps" face important criticisms. Based on this, the view that can be without the problems of both views of God is the idea of "continuous creation" which has a history in Islamic and Christian theology and some new thinkers have also spoken about it.

کلیدواژه‌ها English

Deism
Divine clockmaker
God of Gaps
continuous creation
science and religion
سیاهه منابع
الف- منابع فارسی:
 
ابن‌عربی، محیی‌الدین. فصوص الحکم. تصحیح: ابوالعلاء عفیفی. چاپ دوم. بیروت: دارالکتاب العربی، 1400ق.
ارسطو. مابعدالطبیعه (متافیزیک). ترجمۀ شرف‌الدین خراسانی. چاپ چهارم. تهران: انتشارات حکمت، تهران، ۱۳۸۵.
ایزوتسو، توشیهیکو. خلق مدام در عرفان ایرانی و آیین بودایی ذن. ترجمه شیوا کاویانی. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1381.
باربور، ایان. علم و دین. ترجمه بهاءالدین خرمشاهی. چاپ هفتم. تهران: نشر دانشگاهی، 1389.
برنجکار، رضا. «تفویض» در: دانشنامه جهان اسلام. جلد 7. تهران: بنیاد دایرة المعارف اسلامی، 1382.
دامپی‌یر، ویلیام سسیل. تاریخ علم. ترجمه عبدالحسین آذرنگ. چاپ هفتم. تهران: سمت، 1391.
رحمتی، فاطمه. «تجدد امثال» در: دایره المعارف بزرگ اسلامی. جلد 14. تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1385.
شبستری، محمود. مجموعه آثار شیخ محمود شبستری. تصحیح: صمد موحد. تهران: کتابخانه طهوری، 1371.
کفعمی، ابراهیم‌بن‌علی عاملی. المصباح (جنۀ الأمان الواقیۀ). قم: دار الرضی (زاهدی)، 1405.
کوربیک، آرنو. کامو و بونهافر: مواجهه دو اومانیسم. ترجمه: امیر رضایی. تهران: آشیان، 1390.
گلشنی، مهدی. خداباوری و دانشمندان معاصر غربی: چالش‌ها و تبیین‌ها. چاپ دوم. تهران: کانون اندیشه جوان، 1395.
مطهری، مرتضی. مجموعه آثار. جلد 1 (علل گرایش به مادی‌گری). تهران: صدرا، 1372.
مطهری، مرتضی. مجموعه آثار. جلد 4 (توحید). تهران: صدرا، 1372.
مولوی، جلال‌الدین محمد. مثنوی معنوی. تصحیح: محمدعلی موحد. چاپ دوم. تهران: هرمس، 1396.
هال، آلفرد روپرت. آیزاک نیوتن: جولانگر وادی اندیشه. ترجمه حسن افشار. تهران: نشر مرکز، 1379.
همدانی، فاضل خان، هنری مرتن، و ویلیام گلن. ترجمه کتاب مقدس. تهران: انتشارات اساطیر، 1380.
 
ب- منابع لاتین:
 
Bourdeau, Michel. “Auguste Comte.” In Stanford Encyclopedia of Philosophy, First published Wed Oct 1, 2008; substantive revision Thu, Jan 27, 2022. https://plato.stanford.edu/entries/comte/#LawThrSta.
Eliade, Mircae, & E. Sullivan Lawrence. “Deus otiosus.” In The Encyclopedia of Religion, Edited by Mircea Eliade. New York, London: Macmillan, 1987.
Jonas, Hans. “The Concept of God after Auschwitz: A Jewish Voice.” The Journal of Religion 67, no. 1 (Jan 1987): 1-13. https://doi.org/10.1086/487483
Laure, R. Z. “Deism.” In New Catholic Encyclopedia, Thomson/Gale; Washington, D.C: Catholic University of America, 2003.
McGrath, Alister. Science and Religion: A New Introduction. 2th Edition. Wiley-Blackwell, 2010.
Mossner, Ernest Cambel. “Deism”, In Encyclopedia of philosophy, Edited by: Paul Edwards, Macmillan Publishing, New York, reprinted edition, 1972.
Rowe, William, L. “Deism”, In Routledge Encyclopedia of philosophy, Routledge, London and New York, 1998.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.