دوفصلنامۀ علمی هستی و شناخت

دوفصلنامۀ علمی هستی و شناخت

بررسی استشهاد صدرالمتألهین به دو آیه (آیه 1 انسان و آیه 9 مریم) بر «حدوث جسمانی نفس انسان» بر پایه فهم «شیئیت وجودی» از این آیات

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
نرجس بهاءالدینی 1
سید محمد انتظام 2
1 دانشجوی دکتری فلسفه، دپارتمان فلسفه، دانشگاه مفید، قم، ایران.
2 دانشیار، دپارتمان فلسفه، دانشگاه مفید، قم، ایران.
10.22096/ek.2026.2025495.1548
چکیده
صدرالمتألهین قائل به «حدوث جسمانی نفس انسان» است و بر این مدعا علاوه بر استدلالات عقلی و فلسفی به آیاتی از قرآن کریم نیز استشهاد می‌کند. آیه 1 سوره انسان: «هَلْ أَتی عَلَی الْإِنْسانِ حینٌ مِنَ الدَّهْرِ لَمْ یَکُنْ شَیْئاً مَذْکُوراً» و آیه 9 سوره مریم: «وَقَدْ خَلَقْتُکَ مِنْ قَبْلُ وَلَمْ تَکُ شَیْئًا» از جمله آیات مورد استشهاد صدرالمتألهین در این مورد است. ایشان در عین حال، «شیئیت مسلوب» در این دو آیه را بر «شیئیت وجودی» حمل می‌نماید. در مورد بیانات صدرالمتألهین در این استشهاد و فهم از آیه 1 سوره انسان و آیه ۹ سوره مریم، اشکالاتی قابل طرح است؛ برخی از این اشکالات وارد نیست و می‌توان پاسخ‌های متقنی در قبال آنها ارائه کرد؛ اما پاره‌ای دیگر از این اشکالات، تأمل و واکاوی عمیق‌تری را می‌طلبد. در این پژوهش به تبیین و بررسی این اشکالات پرداخته شده است.
کلیدواژه‌ها
حدوث جسمانی نفس
شیئیت وجودی
شیئیت ثبوتی
تفسیر فلسفی قرآن
نفس‌شناسی صدرایی

موضوعات

عنوان مقاله English

An Examination of Mullā Ṣadrā's Citation of Two Quranic Verses (76:1& 19:9) Regarding the "Bodily Origination of the Human Soul" Based on an "Existential Entity" Interpretation

نویسندگان English

Narjes Bahaodini 1
Seyyed Mohammad Entezam 2
1 PhD student in Philosophy, Faculty of Philosophy, Mofid University, Qom, Iran.
2 Associate Professor, Faculty of Philosophy, Mofid University, Qom, Iran.
چکیده English

Ṣadr al-Muta'allihīn (Mullā Ṣadrā) adheres to the doctrine of "bodily origination of the human soul" (ḥudūth jismānī al-nafs). In support of this claim, alongside rational and philosophical arguments, he cites certain Quranic verses, including: 1. Sūrat al-Insān (76:1): "Has there [not] come upon man a period of time when he was not a thing remembered"? 2. Sūrat Maryam (19:9): "And I created you before, when you were nothing." Ṣadrā interprets the "negated thing-ness" in these verses as referring to an "existential entity" (shay'iyya wujūdiyya) rather than a merely conceptual one. However, his interpretation and reliance on these verses have faced several criticisms. Some of these objections can be effectively addressed with solid responses, while others require more profound eflection and thorough examination. This paper investigates and analyzes these criticisms.

کلیدواژه‌ها English

Bodily origination of the soul
existential entity
entitative entity
Quranic verses
Ṣadr al-Muta'
allihīn (Mullā Ṣadrā)

سیاهه منابع

 
قرآن کریم
الف- منابع فارسی:
جوادی آملی، عبداللّه. تسنیم. قم: نشر اسراء، 1391ش.
جوادی آملی، عبداللّه. رحیق مختوم. قم: نشر اسراء 1377ش.
ریاضی، حشمت‌اللّه. ترجمه بیان السعادة فی مقامات العبادة. جلد 14. تهران: دانشگاه پیام نور، 1418.
شریف لاهیجی، محمدبن‌علی. تفسیر شریف لاهیجی. جلد 4. تهران: دفتر نشر داد، 1373ش.
ب- منابع عربی:
ابن‌ترکه، صائن‌الدین. تمهید القواعد. تصحیح: سید جلال‌الدین آشتیانی. تهران: انجمن اسلامی حکمت و فلسفه ایران، 1360 ش.
ابن‌عربی، محی‌الدین. الفتوحات المکیة فی معرفة اسرار المالکیة و الملکیة. جلد 4. مصر: داراحیاء التراث العربی، 1410 ق.
جامی، عبدالرحمن. نقد النصوص فی شرح نقش الفصوص. تهران: وزارت فرهنگ و آموزش عالی، 1370 ش.
دشتکی شیرازی، غیاث‌الدین منصور. تحفة الفتی فی تفسیر سورة هل أتی. تحقیق: پروین بهارزاده. تهران: مرکز نشر میراث مکتوب، ۱۳۸۴.
شریف کاشانی، ملاحبیب‌اللّه. بوارق القهر فی تفسیر سورة الدهر. قم: انتشارات شمس‌الضحی، 1383 ش.
شریف لاهیجی، محمدبن‌علی. تفسیر شریف لاهیجی. جلد 4. تهران: دفتر نشر داد، 1373 ش.
صادقی تهرانی، محمد. البلاغ فی تفسیر القرآن بالقرآن. جلد 1. قم: مؤلف، 1419ق.
صدرالدین شیرازی، محمدبن‌ابراهیم. اسرار الآیات و انوار البینات. تهران: انجمن حکمت اسلامی ایران، 1360 ش.
صدرالدین شیرازی، محمدبن‌ابراهیم. الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة. جلد 2. بیروت: داراحیاء التراث العربی، 1981م.
صدرالدین شیرازی، محمدبن‌ابراهیم. الشواهد الربوبیه فی المناهج السلوکیه. بیروت: مؤسسه التاریخ العربی، 1417 ق.
صدرالدین شیرازی، محمدبن‌ابراهیم. المبدأ و المعاد. تهران: انجمن حکمت اسلامی ایران، 1354 ش.
صدرالدین شیرازی، محمدبن‌ابراهیم. ایقاظ النائمین. تهران: انجمن حکمت اسلامی و فلسفه ایران.
صدرالدین شیرازی، محمدبن‌ابراهیم. تفسیر القرآن الکریم. جلد 7. قم: بیدار، 1366 ش.
صدرالدین شیرازی، محمدبن‌ابراهیم. مجموعه رسائل فلسفی صدرالمتألهین. تهران: حکمت، 1420 ق.
صدرالدین شیرازی، محمدبن‌ابراهیم، سه رسائل فلسفی. تعلیق و تصحیح: سید جلال‌الدین آشتیانی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، 1387ش.
صدرالدین شیرازی، محمدبن‌ابراهیم. مفاتیح الغیب. تهران: انجمن حکمت اسلامی ایران، 1363 ش.
طباطبایی، محمدحسین. المیزان فی تفسیر القرآن. جلد 20. قم: جامعه مدرسین، 1417 ق.
طوسی، محمدبن‌حسن. التبیان فی تفسیر القران. جلد 10. بیروت: دار احیاء التراث العربی، [بی‌تا].
فناری، شمس‌الدین محمدبن‌حمزه. مصباح الانس بین المعقول و المشهود. تصحیح: محمد خواجوی، تهران: مولی 1374 ش.
فیض کاشانی، ملامحسن. الاصفی فی تفسیر القرآن. جلد 2. قم: دفتر تبلیغات اسلامی، 1418 ق.
قونوی، صدرالدین. النفحات الالهیه. تهران: مولی، 1393 ش.
مغنیه، محمدجواد. تفسیر الکاشف. جلد 7. تهران: دارالکتب الاسلامیة، 1424 ق.
میبدی، رشیدالدین. کشف‌الاسرار و عدة الابرار. جلد 1. تهران: انتشارات امیرکبیر، 1371 ش.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.