دوفصلنامۀ علمی هستی و شناخت

دوفصلنامۀ علمی هستی و شناخت

برهان افتراض در نخستین آثار منطقی ابهری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استاد گروه منطق، مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، تهران، ایران
10.22096/ek.2026.2084402.1623
چکیده
اثیر الدین ابهری در رسالة فارسی در منطق و بخش منطق کتاب زبدة الاسرار، که جزء نخستین آثار حکمی او است، برهان افتراض را به شیوه‌ای به کار برده است که قرابت بسیاری به شیوة فارابی و سهروردی دارد. در این شیوه، به جای اینکه مصادیق موضوع در یک گزارة جزئی را به یک نام فرضی نام‌گذاری کنیم، یک مفهوم عام را جستجو می‌کنیم که شامل مصادیقی از موضوع باشند که تحت عنوان محمول نیز قرار بگیرند. با یافتن چنین مفهوم عام واقعی‌ای، به جای نامیدن فرضی آنها به یک نام فرضی، به یک گزارة واقعی کلی می‌رسیم. برای نمونه، جملة «بعضی شیرین‌ها سفید هستند» به جای اینکه تبدیل به «هر د سفید است» مثلاً به «هر شکر سفید است» تبدیل می‌شود. این شیوه از برهان افتراض به روش شهودگرایان منطقی معاصر بسیار نزدیک است که برای اثبات گزاره‌های جزئی اصرار دارند که باید دست کم یک مصداق معین یا یک زیرمجموعة معین را معرفی کنیم، ولی یافتن چنین مصادیق یا مفاهیم معینی در بیشتر موارد بسیار دشوارتر از نامیدن فرضی است که ارسطو و مشائیان به کار می‌برده‌اند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Athīr al-Dīn al-Abharī on Ecthesis in his First Logical Works

نویسنده English

ََAsadollah Fallahi
Professor in the Department of Logic, Iranian Institute of Philosophy, Tehran, Iran
چکیده English

In his Persian Treatise on Logic and the logical section of Zubdat al-Asrār, which are among his earliest philosophical works, Athīr al-Dīn al-Abharī employs a method of ecthesis (burhān al-iftrāḍ) that closely resembles the approach of al-Fārābī and Suhrawardī. In this method, instead of assigning a hypothetical name to the instances of the subject in a particular proposition, one seeks a universal concept that encompasses those instances of the subject which also fall under the predicate. By identifying such a real universal concept, rather than assigning them a hypothetical designation, one arrives at a real universal proposition. For example, the proposition “Some sweet things are white” is transformed not into “Every D is white” (using a hypothetical term), but into “All sugar is white.” This method of ecthesis closely aligns with the approach of contemporary intuitionist logicians, who insist that to prove particular propositions, one must specify at least one concrete instance or a specific subset. However, finding such specific instances or concepts is, in most cases, significantly more difficult than employing the hypothetical designation used by Aristotle and the Peripatetics.

کلیدواژه‌ها English

Aristotle
al-Fārābī
Ibn Sīnā (Avicenna)
Suhrawardī
Instance (Miṣdāq)
Concept (Mafhūm)
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 29 بهمن 1404