دوفصلنامۀ علمی هستی و شناخت

دوفصلنامۀ علمی هستی و شناخت

عبدالعلی لکهنوی و نظریّۀ وجود در حکمت یمانی: سرآغاز حاشیه‌نگاریِ انتقادی بر الأفق‌المبین در شبه‌قارّۀ هندوستان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموخته دکتری فلسفه و حکمت اسلامی، دانشگاه تربیت مدرس
2 گروه فلسفه و منطق، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
10.22096/ek.2026.2085781.1634
چکیده
این مقاله به بازخوانیِ انتقادیِ مواجهۀ عبدالعلی لکهنوی، نخستین محشّیِ هندیِ الأفق‌المبین، با مبانیِ نظریّۀ «وجود» در حکمت یمانی اختصاص دارد. مسئلۀ محوری آن است که میرداماد در تبیین مطابَقِ «هل بسیط» و نسبت وجود با ماهیّت، چه ارکانی بنا می‌نهد و لکهنوی این مبانی را به چه دلایلی ناسازگار می‌انگارد. بدین‌منظور، ابتدا سیر تاریخیِ مسئلۀ وجود از نزاع «عروض/اعتبار» تا صورت‌بندیِ منطقیِ «مطابَق هل بسیط» مرور می‌شود و سپس خوانش میرداماد در الأفق‌المبین توضیح داده می‌شود؛ خوانشی که بر بساطت معنویِ وجود، تحلیل «موجود» به «در ذهن/عین» و نیز، تمایزِ دو مرتبۀ «تقرّر» و «موجودیّت» مبتنی است و رابطۀ جعلِ بسیطِ ماهیّت با صدق حملِ موجود را ذیل مفهوم «استتباع» صورت‌بندی می‌کند. در ادامه، نقدهای لکهنوی در چهار محورِ نظریّۀ حمل، بساطت موجود، تثنیۀ اقسام هل بسیط و قاعدۀ فرعیّت گزارش و ارزیابی می‌شود. نتیجه آنکه بخشی از انتقادات لکهنوی در اختلاف مبانیِ وی با میرداماد – به‌ویژه گرایش به وحدت وجود و تلقّیِ خاصّ از عینیّت موجود با ماهیّت – ریشه دارد؛ و بخشی دیگر، از بی‌توجّهی به معانیِ صحیح «استتباع»، «حیثیّت تعلیلی» و «حیثیّت تقییدی» در تفکیکِ تقرّر و موجودیّت ناشی می‌شود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Abd al-ʿAlī Lakhnawī and the Theory of Existence in Yamānī Wisdom: The Inception of Critical Commentaries on al-Ufuq al-Mubīn in the Indian Subcontinent

نویسندگان English

Hossein Najafi 1
Davood Hosseini 2
1 PhD graduate, Islamic Philosophy and Theology, Tarbiat Modares University
2 Department of Philosophy and Logic, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
چکیده English

This article offers a critical re-examination of ʿAbd al-ʿAlī Lakhnawī, the earliest Indian annotator of al-Ufuq al-Mubīn, and his engagement with the foundations of the theory of existence in Yamānī Wisdom. It asks on what conceptual pillars Mīr Dāmād constructs his account of the maṭābaq (truth-maker) of the hal basīṭ propositions and of the relation between existence and essence, and on what grounds Lakhnawī rejects them. The study first surveys the development of the problem of existence—from the debate over ʿurūḍ versus iʿtibār to its logical formulation in terms of the maṭābaq of the hal basīṭ. It then explicates Mīr Dāmād’s position in al-Ufuq al-Mubīn, grounded in the semantic simplicity of existence, the analysis of “A is existent” as “A is realized in mind or external reality,” and an intentional distinction between taqarrur (subsistence) and existence. Within this framework, the relation between the simple origination (jaʿl basīṭ) of quiddity and the truth of existential predication is articulated through istitbāʿ (entailment). Finally, the article evaluates Lakhnawī’s criticisms across four axes—predication theory, the simplicity of “existent,” the dual classification of hal basīṭ, and the principle of derivative predication—arguing that some objections reflect fundamental metaphysical divergences, while others stem from misinterpretations and insufficient attention to key technical distinctions.

کلیدواژه‌ها English

Yamānī Wisdom
Mīr Dāmād
ʿAbd al-ʿAlī Lakhnawī
maṭābaq of hal basīṭ
theory of existence
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 22 فروردین 1405