دوفصلنامۀ علمی هستی و شناخت

دوفصلنامۀ علمی هستی و شناخت

خودآگاهی هیجانی و معرفت نفس: بررسی تطبیقی دیدگاه‌های گلمن و ملاصدرا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان ، تبریز، ایران.
2 استاد گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران.
3 دکتری تخصصی فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران.
10.22096/ek.2026.2083397.1613
چکیده
پژوهش حاضر به تحلیل تطبیقی مفهوم خودآگاهی هیجانی در نظریه دانیل گلمن و معرفت نفس در حکمت متعالیه ملاصدرا می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که هر دو دیدگاه بر اهمیت شناخت خود تأکید دارند، اما در عمق، گستره، مبانی و غایت تفاوت‌های بنیادینی دارند. خودآگاهی هیجانی به عنوان مهارتی روان‌شناختی، بر شناخت و مدیریت هیجانات برای بهبود عملکرد فردی و اجتماعی تمرکز دارد. در مقابل، معرفت نفس نزد ملاصدرا سفر وجودی و فرآیندی پویا از طریق علم حضوری به ذات خویش است که نفس را در مسیر حرکت جوهری به سوی کمال حقیقی و تجرّد هدایت می‌کند. این تحقیق نشان می‌دهد که خودآگاهی هیجانی گلمن را می‌توان گام مقدماتی و بخشی از مراتب پایین‌تر معرفت نفس در منظومه فکری ملاصدرا تلقی نمود. بنابراین، در حالی که گلمن با نگاهی کاربردی بر مدیریت هیجانات و سازگاری دنیوی تأکید دارد، ملاصدرا شناخت خود را در چارچوبی متافیزیکی و با غایت قرب الهی تفسیر می‌کند. تلفیق آگاهانه این دو دیدگاه می‌تواند مسیر شناخت خویشتن را هم در بعد روان‌شناختی و هم در بعد معنوی، غنی‌تر سازد. این مطالعه با روش تحلیلی-تطبیقی و با اتکا به منابع کتابخانه‌ای انجام شده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Emotional Self-Awareness and Self-Knowledge: A Comparative Study of the Views of Goleman and Mulla Sadra

نویسندگان English

Faezeh Haghi 1
Mansour Imanpoor 2
Vahid Davari Chahardeh 3
1 PhD student in Islamic Philosophy and Theology, Azarbaijan Shahid Madani University, Tabriz, Iran.
2 Professor, Department of Philosophy and Islamic Wisdom, Shahid Madani Azarbaijan University, Tabriz, Iran.
3 Ph.D. in Islamic Philosophy and Theology, Shahid Madani Azarbaijan University, Tabriz, Iran.
چکیده English

This research conducts a comparative analysis of the concept of emotional self-awareness in Daniel Goleman's theory and self-knowledge (ma'rifat al-nafs) in Mulla Sadra's Transcendent Philosophy. The findings indicate that while both perspectives emphasize the importance of self-knowledge, they differ fundamentally in depth, scope, foundations, and ultimate ends. Emotional self-awareness is defined as a psychological skill focusing on recognizing and managing emotions to improve individual and social functioning. In contrast, self-knowledge in Mulla Sadra's view is an existential journey and a dynamic process achieved through presential knowledge of one's essence, guiding the soul along substantial motion towards true perfection and immateriality. This study demonstrates that Goleman's emotional self-awareness can be considered a preliminary step and a part of the lower levels of self-knowledge within Sadra's intellectual framework. Thus, while Goleman emphasizes the practical management of emotions and worldly adaptation, Sadra interprets self-knowledge within a metaphysical framework aimed at divine proximity. A conscious integration of these two perspectives can enrich the path of self-knowledge in both psychological and spiritual dimensions. This study employs an analytical-comparative method, relying on library sources.

کلیدواژه‌ها English

Emotional Self-Awareness, Self-Knowledge (Ma'
rifat al-Nafs), Goleman, Mulla Sadra, Transcendent Philosophy (Al-Hikmah al-Muta'
aliyah), Inner Awareness
سیاهه منابع
قرآن کریم.
الف-منابع فارسی:
پورحسن، قاسم. نفس در فلسفه اسلامی: از کندی تا ملاصدرا. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۳۸۶.
رومی، جلال‌الدین محمد (مولوی). مثنوی معنوی. تصحیح: رینولد نیکلسون. تهران: هرمس، ۱۳۸۶.
گلمن، دانیل. هوش هیجانی. ترجمه نسرین پارسا. تهران: انتشارات رشد، ۱۳۸۲.
ب-منابع عربی:
ابن‌سینا، حسین‌بن‌عبدالله. الشفاء (الطبیعیات، کتاب النفس). قم: انتشارات آیت‌الله مرعشی، ۱۳۷۵ش.
ابن‌سینا، حسین‌بن‌عبدالله. النجاة. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ۱۴۰۴ق / ۱۹۸۴م.
ابن‌سینا، حسین‌بن‌عبدالله. الشفاء (المنطق، البرهان). تحقیق: سعید زاید. قاهره: الهیئة المصریة العامة للکتاب، ۱۹۸۰م.
ابن عربی، محیی‌الدین. فصوص الحکم. تصحیح: ابوالعلاء عفیفی. بیروت: دارالکتاب العربی، [بی‌تا].
سهروردی، شهاب‌الدین یحیی. حکمة الاشراق. ترجمه و شرح سید جعفر سجادی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۷۵.
صدرالدین شیرازی (ملاصدرا). الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة (چاپ جدید). ۹ جلد. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا، ۱۳۸۰.
صدرالدین شیرازی (ملاصدرا). المبدأ و المعاد. تصحیح: سید جلال‌الدین آشتیانی. تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران، ۱۳۵۴.
صدرالدین شیرازی (ملاصدرا). الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة. تصحیح و تعلیق: سید جلال‌الدین آشتیانی. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا، ۱۳۸۱.
صدرالدین شیرازی (ملاصدرا). رسالة سه اصل. تهران: مولی، ۱۳۶۰.
صدرالدین شیرازی (ملاصدرا). شرح اصول الکافی. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۸۰.
صدرالدین شیرازی (ملاصدرا). مفاتیح الغیب. تصحیح: محمد خواجوی. تهران: مؤسسه تحقیقات فرهنگی، ۱۳۵۴.
صدرالدین شیرازی (ملاصدرا). الحکمة العرشیة. تصحیح: غلامحسین آهنی. تهران: انتشارات مولی، ۱۳۸۱.
صدرالدین شیرازی (ملاصدرا). المشاعر. به اهتمام: هانری کربن. تهران: کتابخانه طهوری، ۱۳۶۳.
صدرالدین شیرازی (ملاصدرا). کسر اصنام الجاهلیة. به کوشش: محسن بیدارفر. قم: بیدار، ۱۳۶۶.
صدرالدین شیرازی (ملاصدرا). تعلیقه بر حکمة الاشراق. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا، ۱۳۸۱.
صدرالدین شیرازی (ملاصدرا). تفسیر سورة والعصر. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا، ۱۳۸۳.
صدرالدین شیرازی (ملاصدرا). شرح الهدایة الاثیریة. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا، ۱۳۸۶.
طباطبایی، سید محمدحسین. المیزان فی تفسیر القرآن. ۲۰ جلد. بیروت: مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۰ق / ۱۹۷۰م.
غزالی، ابوحامد محمد. احیاء علوم الدین. ۴ جلد. بیروت: دارالکتب العلمیة، ۱۴۱۲ق / ۱۹۹۲م.
کلینی، محمدبن‌یعقوب. الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق / ۱۹۸۷م.
ج-منابع لاتین:
Ekman, P. "An Argument for Basic Emotions." Cognition & Emotion 6, no. 3-4 (1992): 169-200.
Flavell, J. H. "Metacognition and Cognitive Monitoring: A New Area of Cognitive-Developmental Inquiry." American Psychologist 34, no. 10 (1979): 906-911.
Freud, S. The Ego and the Id. Translated by J. Strachey. Vol. 19 of The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud, 12-66. London: Hogarth Press, 1961. (Original work published 1923)
Goleman, D. Emotional Intelligence: Why It Can Matter More than IQ. New York: Bantam Books, 1995.
Goleman, D. Working with Emotional Intelligence. New York: Bantam Books, 1998.
Gross, J. J. "Emotion Regulation: Current Status and Future Prospects." Psychological Inquiry 26, no. 1 (2015): 1-26.
Izard, C. E. Human Emotions. New York: Plenum Press, 1977.
Keltner, D., and J. J. Gross. "Functional Approaches to Emotion." Cognition & Emotion 13, no. 5 (1999): 467-481.
Rogers, C. R. On Becoming a Person: A Therapist's View of Psychotherapy. Boston: Houghton Mifflin, 1961.
Salovey, P., and J. D. Mayer. "Emotional Intelligence." Imagination, Cognition and Personality 9, no. 3 (1990): 185-211.
Tripathy, M. "Emotional Intelligence: An Overview." Journal of Humanities and Social Science 23, no. 3 (2018): 12-18.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 24 تیر 1405