نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار فلسفه دانشگاه مفید، قم ایران.

چکیده

در ارزیابی باورهای دینی کسانی قائل شده‌اند که یک شخص در صورتی مجاز به پذیرش یک باور است که برای آن برهانی داشته باشد که همه عقلای عالم را قانع کند، یا گفته‌اند فرد باید برای همه باورها و اعمال خود برهان داشته باشد و به امر خردگریز تن ندهد. در نقطه مقابل، کسانی هستند که می‌گویند عقل ضد ایمان است یا با آن رابطه ندارد، یا می‌گویند همه باورها را باید از ظاهر متون دینی گرفت و به عقل اعتناء و توجه نکرد. عقل‌گرایی اعتدالی - انتقادی در مقابل هر دوی این گرایش‌ها قرار دارد و می‌گوید عقل اعتبار و حجیت دارد و بدون آن دینداری ممکن نیست، اما این عقل از یک سو در همه امور داوری ندارد و بنابراین باید در دین به امور خردگریز نیز تن داد، و از سوی دیگر این عقل در ارائه برهان مصون از خطا نیست و به همین دلیل انسان‌ها نمی‌توانند باورهای خود را به همگان بقبولانند. در این مقاله مؤلف در پی دفاع از موضع عقل‌گرایی اعتدالی - انتقادی است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Moderate- Critical Rationalism in the Acceptance of Religious Beliefs

نویسنده [English]

  • Abdorrahim Soleimani

Assistant Professor, Mofid University, Qom, Iran.

چکیده [English]

In assessing religious beliefs, some people maintain that one is allowed to accept a belief if he has a sufficient proof which is convincing for all the rational people of the world. It has also been said that one should have sufficient proof for all their beliefs and actions and not to accept irrational matters. On the other hand, there are people who hold that reason is against faith or has no relation to it, or believe that all beliefs should be taken from the text of the scripture literally without taking any notice of reason. Moderate-critical rationalism is on the other end of the spectrum as regards the validity and proof of reason and holds that without reason it is impossible to be a truly believing person. However, not all matters can be established by reason and thus faith, on the one hand, sometimes should give way to irrational matters and on the other hand, reason is not always infallible in providing proof. So human beings cannot convince all people to accept their beliefs. In this article, the author seeks to defend moderate-critical rationalism.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Religious beliefs
  • Maximum Rationalism
  • Extreme Rationalism
  • fideism
  • Literalist
  • Moderate Rationalism
  • Critical Rationalism
  1. الف- فارسی

    1. آدامز، رابرت مری هیو؛ «ادله کی‌یرکگور بر ضد استدلال آفاقی»،  ترجمه مصطفی ملکیان، در مجله نقد و نظر، 1374، شماره­های 3 و 4.
    2. بدوی، عبدالرحمن؛ تاریخ اندیشه‌های کلامی در اسلام، ترجمه حسین صابری، جلد 1، مشهد، بنیاد پژوهش‌‌های اسلامی آستان قدس رضوی، 1374.
    3. پترسون، مایکل و... ؛ عقل و اعتقاد دینی، ترجمه احمد نراقی و ... ، تهران، طرح نو، 1387.
    4. شهرستانی، عبدالکریم؛ الملل و النحل، جلد 1، قم، منشورات شریف الرضی، 1367.
    5. طباطبایی، محمدحسین؛ شیعه در اسلام، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1383.
    6. کیوپیت، دان؛ دریای ایمان، ترجمه حسن کامشاد، تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1385.
    7. کی‌یر‌کگور، سورن؛ «انفسی بودن حقیقت است»، ترجمه مصطفی ملکیان، در نقد و نظر، 1374، شماره­های 3 و 4.
    8. کی‌یرکگور، سورن؛ ترس و لرز، ترجمه عبدالکریم رشیدیان، تهران، نشر نی، 1378.
    9. لاهیجی، عبدالرزاق؛ گوهر مراد، تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1372.
    10. مصباح یزدی، محمد تقی؛ آموزش عقاید، تهران، مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، 1370.
    11. وین رایت، ویلیام جی؛ «مسیحیت»، ترجمه عبدالرحیم سلیمانی، در زمینه‌های بحث فلسفی در ادیان، قم، مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب، 1385.
    12. قرآن مجید
    13. ابن تیمیه، مجموع فتاوای ابن تیمیه، جلد 13، الرباط و المغرب، المکتب التعلیمی السعودی بالمغرب، بی‌تا.
    14. ابوزهره، محمد؛ تاریخ ‌المذاهب ‌الاسلامیه، القاهره، ملتزم التبع و النشر، دارالفکرالعربی، بی‌تا.
    15. الامیرکانی، القس جیمس انس؛ نظام التعلیم فی علم اللاهوت القویم، جلد 1، بیروت، مطبعة الامیرکان، 1890 م.
    16. غضن، عبدالعزیز؛ موقف المتکلمین، جلد 1، الریاض، دارالعامه للنشر و التوزیع، 1416 ه.ق.
      1. Clifford, William; 1970, "The Ethics of Belief" in George Mavords ed, The Rationality of Belief in God.

    ب- عربی

    ج- لاتین

    Helm, Paul; 1999, ed. Faith and Reason, oxford university press.

CAPTCHA Image