دوفصلنامۀ علمی هستی و شناخت

دوفصلنامۀ علمی هستی و شناخت

بررسی و تحلیل نظریه مثل و جایگاه آن از دیدگاه افلاطون و ملاصدرا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
رضا اکبریان 1
حسین زمانی‌ها 2
1 دانشیار فلسفه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس
2 دانشجوی دکتری فلسفه دانشگاه تربیت مدرس.
چکیده
نظریه مثل افلاطونی بخشی از نظریه جامع وی در باب معرفت است. نظریه معرفت افلاطون بر سه رکن اصلی استوار است:1- وجود مثل به‌عنوان ذوات عینی و حقایق معقول؛ 2- وجود پیشین نفس (قدم نفس) به‌عنوان حقیقتی معقول و از سنخ مثل؛ 3- علم پیشین نفس به این حقایق معقول. این نظریه مستلزم وجود شکافی غیر قابل توجیه بین حقایق معقول و امور محسوس است, شکافی که افلاطون خود در آثارش نتوانست به نحوی قابل قبول آن را بر طرف نماید و حتی پس از افلاطون نیز فیلسوفان بعدی از جمله ارسطو در رفع این شکاف دچار مشکل شدند.
ملاصدرا اولین فیلسوفی است که بر اساس اصل تشکیک وجود توانست تا شکاف افلاطونی بین حقایق معقول و امور محسوس را از میان بردارد. وی هر چند در آثار خود به وجود عقول عرضی که مادون عقول طولی و مافوق عالم مادی می‌باشند اشاره کرده و بر وجود این عقول براهینی نیز اقامه می­کند, اما به هیچ وجه نباید ادعا کرد که وی نظریه مثل افلاطونی را پذیرفته است. زیرا نظریه مثل به‌عنوان بخشی از نظریه معرفت افلاطون دارای لوازم و پیش‌فرض‌هایی است که ملاصدرا به هیچ وجه در فلسفه خود این لوازم و پیش‌فرض‌ها را نمی­پذیرد. از جمله این لوازم می­توان به قدم نفس و علم پیشین نفس به حقایق معقول اشاره کرد. از نظر ملاصدرا نفس انسانی امری جسمانیة الحدوث و روحانیة البقاء است. که بر اثر حرکت جوهری در سیر تکاملی خود می‌تواند به مرتبه حقایق معقول نایل شده و به آن حقایق علم پیدا کند. بنابراین از نظر ملاصدرا و برخلاف افلاطون معرفت از سنخ تأسیس است و نه تذکر.
کلیدواژه‌ها
مثل
معرفت
نفس
معقول
محسوس

عنوان مقاله English

An Inquiry and Analysis concerning theTheory of Forms and Its Place In Plato’s and Mulla Sadra’s Point of View

نویسندگان English

Reza Akbarian 1
Hossain Zamaniha 2
1 Associate Professor of Philosophy, Faculty of Literature and Humanities, Tarbiat Modares University
2 PhD student in philosophy at Tarbiat Modares University.
چکیده English

Plato’s Theory of forms is one of the most controversial philosophical theories. With this theory Plato tries to establish a rigid and solid basis for intellectual knowledge. But his theory leads to an implausible gap and separation between the intelligible and sensible worlds. Aristotle, as the first critic of Plato’s theory, disagrees with different aspects of his theory, especially the separation it leads to.
Mulla Sadra in the history of philosophy is the first philosopher who could remove the separation and gap between the sensible and intelligible world. According to his philosophical bases, the intelligible and sensible entities are two levels of one reality which is the reality of existence. He also denies the Platonic theory of preexistence of human soul. Hence, unlike Plato, he interprets human knowledge as a kind of establishment not remembrance

کلیدواژه‌ها English

Ideas
Knowledge
Soul
Intelligible
Sensible
منابع :
1-    ابن سینا, الشفاء, النفس, تحقیق آیة الله حسن‏زاده آملی, قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، 1375الف.
2-    ــــــــــــ, الاشارات و التنبیهات, سه جلد, همراه با شرح خواجه طوسی و قطب‏الدین شیرازی، قم، نشر البلاغه, 1375ب.
3-    _____, الشفاء, الهیات, تحقیق آیة الله حسن‏زاده آملی, قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم, 1376.
4-    ـــــــــــــ, النجاة من الغرق فی بحر الضلالات. مصر، مطبعة السعادة,1331.
5-    ارسطو. متافیزیک, مترجم شرف‏الدین خراسانی, تهران، نشرگفتار, 1367.
6-    ــــــــــ. درباره نفس, ترجمه و تحشیه ع. م. داوودی, تهران، انتشارات حکمت, 1369.
7-    افلاطون, دوره آثار افلاطون, ترجمه محمدحسن لطفی, تهران, خوارزمی, 1380.
8-    اکبریان, رضا, مسئله وجود در فلسفه ابن‏سینا، مجله مدرس، شماره 5, 1376.
9-    بورمان, کارل, افلاطون, ترجمه محمد حسن لطفی, تهران, طرح نو, 1375.
10- داوودی, علی‏مراد, عقل در حکمت مشاء از ارسطو تا ابن‏سینا, تهران, دهخدا, 1349.
11- شیخ اشراق, مجموعه مصنفات, ج 2, پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی, تهران, 1380.
12- قوام صفری, مهدی, نظریه صورت در فلسفه افلاطون, انتشارات حکمت, تهران, 1382.
13- کاپلستون, فردریک, تاریخ فلسفه, ج1, ترجمه سید جلال الدین مجتبوی, تهران, انتشارات سروش و علمی و فرهنگی, 1375 .
14- گمپرتس, تئودور, متفکران یونانی, ترجمه محمد حسن لطفی, تهران، خوارزمی, ج 2, 1375.
15- مر, گستون, افلاطون, ترجمه فاطمه خوانساری, مؤسسه علمی و پژوهشی حکمت و فلسفه ایران, تهران, 1383.
16- ملاصدرا, الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة.9 ج, بیروت, دارالاحیاء التراث العربی 1990.
17- ــــــــــــ, الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة, المرکز الجامعی للنشر, جامعِِة مشهد, 1981.
18- ــــــــــــ ,سه رساله فلسفی (متشابهات القرآن, المسائل القدسیة, اجوبة المسائل), مقدمه و تصحیح و تعلیق استاد سید جلال الدین آشتیانی, دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم, ویرایش دوم, قم، 1378.
19- ــــــــــــ ,مفاتیح الغیب, صححه وقدم علیه محمد خواجوی, مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی, تهران,1363.
20- یاسپرس, کارل, افلاطون, ترجمه محمد حسن لطفی, تهران, خوارزمی, 1357.
 
 
21-  Allen R.E, Participation and Predication in Plato’s Middle Dialogues, Plato Critical Assessments, Vol II, Edited by Nicholas D. smith, Routledge, 1998.
22-  ـــــــــــــــــــ , Studies in Plato’s Metaphysics, Routledge, London, 1965
23-  Aristotle, The Complete Works Of Aristotle, Edited By J.Barnes, Princeton, 1984.
24-  Barnes Jonathan, the Cambridge Companion to Aristotle, CambridgeUniversity Press, 1995.
25-  ـــــــــــــــــــ , The Presocratic Philosophers. 2 vols. London: Routledge & Kegan Paul, 1979.
26-  DE VOGEL C.j, Did Aristotle ever accept Plato’s theory of transcendent?, AGP 48,1966, 312-26
27-  Fine, G. Plato and Aristotle on Form and Substance, Proceedings of Cambridge Philological Society, 23 - 47. 1983
28-  Kraut, R. The Cambridge Companion to Plato, CambridgeUniversity Press, Cambridge, 1992.
29-  Plato, The Collected Dialogues Of Plato, Edited By Hamilton Edith and Carins Huntington, PrincetonUniversity Press, 1971.
30-  Ross W.D, Aristotle, with an Introduction by L.Ackrill, Sixth Edition. Routledge, London and New York, 1995.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.