نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار دانشکده فلسفه، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران

چکیده

در آثار حکما و متکلّمان شبهه‌ای را به ابن کّمونه نسبت داده‌اند که وی در آن شبهه «دلیل ردّ دو خدایی را کافی به مقصود ندانسته است»، و در شماری از آثار حکما و متکلّمان این شبهه آمده است. شبهه این کمّونه ناظر به برهان مشهور ترکیب است. او وجود دو واجب الوجود را به گونه‌ای پنداشته و فرض کرده است که مستلزم ترکیب آنها نباشد، در این صورت برهان ترکیب بی اثر می‌شود. از این‌رو، شماری از حکما و متکلّمان با ذکر شبهه درصدد بر آمده‌اند تا پاسخ این شبهه را بدهند و این معضل را حل کنند. در پاسخ برخی از آنان این مسئله عنوان شده است که ریشۀ این شبهه در آثار شیخ اشراق است. این مقاله بر آن است با بررسی تاریخی این شبهه چگونگی انتساب آن را به سهروردی پاسخ گوید و به این نکته توجه دهد که عبارتی که در کتاب المشارع و المطارحات سهروردی آمده با عبارت ابن کمّونه تفاوت دارد و نمی‌توان گفت ریشه این شبهه در آثار سهروردی است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Stream-Knowing of “Ibn Kamuna's Doubt” and How it is Attributed to Sheikh Ishraq

نویسنده [English]

  • Mohammad (Jalal Al-Din) Maleki

Assistance Prof. at Philosophy Faculty, University of Religions and Denominations, Qom, Iran

چکیده [English]

In the works of the scholars and Mutakallemun, a doubt has been attributed to Ibn Kamunah in which he “did not consider the reason for rejecting the two gods to be sufficient,” and in a number of works of scholars and theologians, this doubt has been mentioned. The doubt of Ibn Kamunah refers to the well-known argument from composition. He has assumed the existence of two necessary beings in such a way that they do not require their combination, in which case the argument of combination becomes ineffective. Hence, a number of scholars and Mutakallemun have tried to answer this doubt and solve this dilemma by mentioning the doubt. In their response, some of them have stated that the root of this doubt is in the works of Sheikh Ishraq. This article intends to answer this doubt by examining the historical way of attributing it to Suhrawardi and pay attention to the fact that the phrase in Suhrawardi's book, Al-Mashre'a va Al-Mutarahat is different from Ibn Kamuna's phrase and it cannot be said that the root of this doubt is in Suhrawardi's works.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ibn Kamoneh’s Doubt
  • Argument from Composition
  • Root of Doubt
  • Suhrawardi
ابراهیمی دینانی، غلامحسین (1376)، ماجرای فکر فلسفی در جهان اسلام، تهران: انتشارات طرح نو.
ابن کمّونه، عزّ الدّوله سعدبن منصورئ (1385)، ازلیّة النَّفس و بقائها، تحقیق و تصحیح: انسیه بُرخواه، تهران: کتابخانه موزه و مرکز اسناد مجلس شورا.
ابن کمّونه، عزّالدّوله سعد بن منصور (1383)، تنقیح الابحاث الملل الثلاث، تحقیق و تعلیق: علینقی منزوی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی و دانشگاه تهران.
آل کاشف الغطاء، محمّدحسین (1426)، الفردوس الأعلی، تعلیقات: سیدمحمّدعلی قاضی طباطبایی، قم: انتشارات انوار الهدی.
دشتکی شیرازی، غیاث الدّین منصور (1382)، اِشراق هیاکل النّور لکشف ظلمات شواکل الغرور، تحقیق و تقدیم: علی اوجبی، تهران: میراث مکتوب.
دوانی، جلال الدّین محمّد (1381)، سبعُ رسائل، تحقیق و تعلیق: سیّداحمد تویسرکانی، تهران: نشر میراث مکتوب.
دوانی، جلال الدّین محمّد (1411)، ثلاث رسائل و بذیله رسالة هیاکل النّور، تحقیق و تصحیح: سیّد احمد تویسرکانی، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی.
سبزواری، هادی (1379)؛ شرح منظومه، تحقیق و تصحیح: حسن‌زادۀ آملی، تهران: انتشارات ناب.
سهروردی، شهاب الدّین یحیی (1380)، مجموعه مصنّفات شیخ اشراق، ج 1، تحقیق و تصحیح: هانری کُربن، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
سهروردی، شهاب الدّین یحیی (1394)، الحکمةالاشراقیّة، ج3، کتاب التلویحات اللوحیّة و العرشیّة، تحقیق و تصحیح: محمّد ملکی(جلال الدّین)، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب.
سهروردی، شهاب الدّین یحیی (1396)، الحکمةالاشراقیّة، ج4، کتاب المقاومات و کتاب اللّمحات فی الحقائق، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب.
سهروردی، شهاب الدّین یحیی (1400)، الحکمةالاشراقیّة، ج7، کتاب المشارع و المطارحات، تحقیق و تصحیح: محمّد ملکی(جلال الدّین)، قم: انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب.
شیرازی، صدرالدّین محمّد (1981م)، الأسفار الأربعة العقلیّة، به اهتمام: علامۀ طباطبایی، بیروت: دار احیاء الاراث العربی.
علامۀ طباطبائی، سید محمّدحسین (1375)، نهایة الحکمة، تحقیق: عباسعلی زارعی، قم: انتشارات نشر اسلامی.
مدرّس زنوزی تهرانی، آقا علی (1378)، مجموعه مصنّفات حکیم مؤسس آقا علی حکیم، تحقیق و تصحیح: محسن کدیور، تهران: روزنامۀ اطّلاعات.
مصباح یزدی، محمّدتقی (1383)، شرح الأسفار الأربعة، جلد اوّل، جزء دوّم، قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
CAPTCHA Image