دوفصلنامۀ علمی هستی و شناخت

دوفصلنامۀ علمی هستی و شناخت

توصیف، تحلیل و تبیین معرفتی وحی در اندیشه فارابی

نوع مقاله : مقاله مروری

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه مفید، قم، ایران.
2 دانشیار فلسفه، دپارتمان فلسفه، دانشگاه مفید، قم، ایران.
چکیده
در تفکر فارابی، قوای ناطقه و متخیله بیشترین کارکرد را در ادراکات وحیانی ایفا می‌کنند. فارابی وحی را حاصل اتصال قوه ناطقه نبی به عقل فعال و دریافت معقولات از آن دانسته، معتقد است نبی با طی مراتب عقلانی، می‏تواند صور معقوله از عقل فعال را دریافت نماید. اما در بیانی دیگر، به نقش ابزاری قوه خیال در محاکاتگری از معقولات و حقایق کلی وحی و دریافت عینی و بدون واسطه حقایق جزئی وحی تأکید دارد. هدف این جستار، توصیف، تحلیل و تبیین معرفت‌شناختی وحی از دیدگاه فارابی است. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی به بررسی چگونگی ارتباط قوه متخیله با عقل فعال، نحوه تبدیل معقولات کلی و جزئی به یکدیگر در نبی و حکیم و نحوه دریافت معارف وحیانی در نظام معرفتی فارابی پرداخته و در این تحلیل به این مسئله رهنمون شده است که تفاوتی که در اندیشه فارابی پیرامون نحوه افاضات عقل فعال به انسان و نقش قوه متخیله وجود دارد، حاکی از آن است که فارابی وحی را به قوه متخیله نبی تنزل نمی‌دهد؛ بلکه به علت وجود ضعف در نفس انسان‌ها، ارتباط نبی و انسان را از راه قوه متخیله امکان‌پذیر می‌داند. بنابراین از دیدگاه فارابی، وحی اصالتاً با توجه به قوه ناطقه مفهوم‌سازی می‌شود و رکن این ارتباط یعنی تخیل در تعریف وحی نقشی اساسی دارد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Description, analysis and epistemological elaboration of divine inspiration in Farabi's thought

نویسندگان English

Mahdi Rezazadeh Joudi 1
Amir Divani 2
1 PhD student in Islamic Philosophy and Theology, Mofid University, Qom, Iran.
2 Associate Professor of Philosophy, Department of Philosophy, Mofid University, Qom, Iran.
چکیده English

In Farabi's thought, the speech and imagination faculties play the greatest role in the inspirational perceptions. Farabi considers the divine inspiration as a result of the connection of Prophet's speech intellect to the active intellect and receiving rational ideas from it. Furthermore, he believes that through paving the rational positions, the prophet can receive the rational images from the active intellect.
However, in another expression, he emphasizes on the instrumental role of imagination faculty in the imitation of rational ideas, general facts of divine inspiration and objective and immediate perception of trivial facts of divine inspiration.
This research aims at presenting a description, analysis and epistemological elaboration of divine inspiration from the Farabi's viewpoint.
Using the descriptive-analytical method, this research deals with the quality of connection of imagination faculty to the active intellect, the method of conversion of general and trivial rational ideas into each other in prophet and sage and method of receiving the divine knowledge in Fabari's epistemological system.
This research has led to this understanding that the difference which exists in Farabi’s thought on the method of effusions of the active intellect to human and the role of imagination intellect indicates that Farabi does not degrade divine inspiration into prophet’s imagination intellect, but due to the presence of weakness in humans’ souls,

کلیدواژه‌ها English

Divine Inspiration
Prophet
Imagination Faculty
Active Intellect
ابراهیمی دینانی، غلامحسین؛ نجمه السادات رادفر. «تبیین فلسفی وحی از دیدگاه ابونصر فارابی». آینه معرفت ۹، شماره ۲۹ (۱۳۹۰): ۱۱۵-۱۳۷.
جعفری، محمد. فلسفه سیاسی فارابی. چاپ اول. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۹۱.
داودی، علی مراد. عقل در حکمت مشاء، از ارسطو تا ابن‌سینا. چاپ اول. چاپ مرد مبارز، ۱۳۴۹.
الفاخوری، حنا. تاریخ فلسفه در جهان اسلام. چاپ چهارم. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۷۳.
فارابی، محمد ابن محمد. معانی العقل، جزء مجموعه الثمره المرضیه. چاپ لیدن، ۱۸۹۰.
فارابی، محمد ابن محمد.  السیاسه المدینه. ترجمه و شرح حسن ملکشاهی. چاپ دوم. تهران: انتشارات سروش صدا و سیما، ۱۳۷۶.
فارابی، محمد ابن محمد. شرح فصوص (للغازانی) (فصوص الحکمة و شرحه). تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، ۱۳۸۱.
فارابی، محمد ابن محمد. فصوص منتنرعه. تحقیق دکتر فوزی نجار. تهران: افست دانشگاه الزهراء، ۱۴۰۵ ق.
فارابی، محمد ابن محمد.  السیاسه المدنیه. بیروت: نشر دار و مکتبه الهلال، ۱۹۹۶.
فارابى، محمد ابن محمد. ‏آراء اهل المدینه الفاضله و مضاداتها. مقدمه و شرح و تعلیق از دکتر على بو ملحم‏. بیروت: دار و مکتبه الهلال‏، ۱۹۹۵.
فیض، عطیه‌سادات؛ فاطمه سلیمانی. «نقش نبی در دریافت وحی با تکیته بر دیدگاه فارابی، ابن سینا و ملاصدرا به همراه نقد دیدگاه برخی روشنفکران معاصر». پژوهش‌های فلسفی کلامی ۱۹. شماره ۳ (۱۳۹۶): ۶۵-۸۶.
کمالی زاده، طاهره. «معانی و کاربردهای عقل در رساله فی العقل فارابی». قبسات ۱۹، شماره ۷۲ (۱۳۹۳): ۳۷-۶۰.
مفتونی، نادیا. «بررسی مقایسه‌ای وحی و نبوت نزد فارابی و ابن‌سینا». حکمت سینوی (مشکوه النور) ۱۲. شماره ۳۹ (بهار و تابستان ۱۳۸۷): ۵-۲۴.
ملازاده، محمدهادی. «وحی از نظر فارابی و ابن‌سینا». فصلنامه علمی پژوهشی دانشگاه قم ۱۰، شماره ۴ (۱۳۸۸): ۲۴۵-۲۶۰.
ملایری، موسی. تبیین فلسفی وحی از فارابی تا ملاصدرا. قم: کتاب طه، ۱۳۸۴.
یوسفی روشناوند، زهرا. «سیر تطور تبیین فلسفی وحی از فارابی تا ملاصدرا». آیین حکمت۱. شماره 2 (۱۳۸۸): 145-173.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.