نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشکده علوم قرآنی، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم، ایران.

2 دانشجوی دکتری فلسفه اسلامی، جامعة المصطفی العالمیه، قم، ایران.

چکیده

«الاهیات سلبی» نظریه‌ای مهم و پرطرفدار در حوزه «زبان دین» در میان الاهیدانان یهودی، مسیحی و مسلمان است. الاهیات سلبی در سه حوزه هستی‌شناسی، معرفت‌شناسی و معناشناسی صفات الاهی مطرح است که میان آن‌ها پیوند ناگسستنی برقرار است. افلوطین در حوزه الاهیات مسیحی و قاضی سعید در حوزه الاهیات اسلامی و میان اندیشوران امامیه از جایگاه ویژه‌ای در میان پیروان الاهیات سلبی برخوردارند. نوشتار حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی این دو دیدگاه را تبیین و ارزیابی کرده است. از رهگذر این جستار مشخص می‌شود که در اندیشه افلوطین، «واحد» فراهستی است و تمام صفات ایجابی مربوط به «هستی»اند؛ بنابراین باید این صفات را از واحد سلب کنیم. قاضی سعید نیز ضمن نقد الاهیات ایجابی زیادت و عینیت، الاهیات سلبی را در پرتو فرهنگ دینی و ادله عقلی توجیه کرده است. الاهیات سلبی در این دو دیدگاه کاستی‌هایی نیز دارد که نوشتار حاضر آن‌ها را ضمن اشتراکات و افتراقات این دو دیدگاه مطرح می‌کند.
 

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Negative Theology in the Ontology Section of the Attributes of God in the Thought of Plato and Judge Saeed Qomi

نویسندگان [English]

  • Mohammad Akbari 1
  • Mohammad Ali Esmaeili 2

1 Assistant Professor, Faculty of Quranic Sciences, University of Quranic Sciences and Education, Qom, Iran.

2 PhD. student in Islamic Philosophy, Al-Mustafa International Society, Qom, Iran.

چکیده [English]

Negative theology an important and popular view in the field of "language of religion" is among Jewish, Christian and Muslim theologians.
Negative theology is discussed in three sections: ontology, epistemology, and semantics of divine attributes there is a close connection between them. Plato in the field of Christian theology and Judge Saeed in the field of Islamic theology and Imami thinkers have a high position among the followers of negative theology. Through this research, it becomes clear that in Plotinus' thought, the "unit" is transcendental, and all positive attributes are related to "existence"; Therefore, in the case of the unit, we must remove these attributes from him. Judge Saeed, while criticizing the positive theology of excess and objectivity, has proved the negative theology in the shadow of religious culture and rational arguments. Negative theology in these two perspectives, in addition to their commonalities and differences, also has shortcomings that the present article addresses.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Negative Theology
  • Positive Theology
  • Ontology of Attributes
  • Plotinus
  • Judge Saeed
ـ ابن‌الولید، على بن‌محمد (1982م)، تاج العقائد و معدن الفوائد، تحقیق عارف تامر، چاپ دوم، بیروت: مؤسسة عزالدین.
ـ ابن‌میمون، موسی (1972م)، دلالة الحائرین، تحقیق یوسف اتاى،‏ مکتبة الثقافة الدینیة.
ـ افلوطین (1366)، دوره آثار فلوطین، ترجمه محمدحسن لطفی، چاپ اول، تهران: شرکت سهامی انتشارات خوارزمی.
ـ افلوطین (1413ق)، اثولوجیا، چاپ اول، قم: انتشارات بیدار.
ـ ایلخانی، محمد (1396)، تاریخ فلسفه در قرون وسطی و رنسانس، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها.
ـ آشتیانی، سید جلال‌الدین (1378)، منتخباتی از آثار حکمای الاهی ایران، چاپ دوم، قم: بوستان کتاب.
ـ پترسون، مایکل و همکاران (1389)، عقل و اعتقاد دینی، ترجمه احمد نراقی و ابراهیم سلطانی، چاپ هفتم، تهران: طرح نو.
ـ تیلیش، پل (1376)، الاهیات فرهنگ، ترجمه مراد فرهادپور و فضل‌الله پاکزاد، ‌چاپ اول، تهران: طرح نو.
ـ رحمانی، غلامرضا (1390)، فلسفه فلوطین، چاپ اول، قم: بوستان کتاب.
ـ رحمانی، غلامرضا (1392)، الاهیات سلبی فلوطین، قم: بوستان کتاب.
ـ سبزواری، ملاهادی (1383)،‏ اسرار الحکم، ‏چاپ اول، ‏، قم: مطبوعات دینى‏.
ـ سبزواری، ملاهادی (1384)، شرح المنظومة، با تعلیقات علامه حسن‌زاده آملی، چاپ سوم، تهران: نشر ناب.
ـ سعدیا بن‌یوسف (سعدیای فیومی) (1880م)، کتاب الأمانات و الاعتقادات، بر اساس نسخه اصلی کتاب در کتابخانه دانشگاه کالیفرنیا در امریکا.
ـ شرباک، دن کوهن (1383)، فلسفه یهودی در قرون وسطی، ترجمه علی‌رضا نقدعلی، چاپ اول، قم: مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب.
ـ صدرالمتألهین، محمد (1383)، شرح اصول الکافی، چاپ دوم، تهران: مؤسسه مطالعات وتحقیقات فرهنگی وابسته به وزارت فرهنگ و ارشاد عالی.
ـ صدرالمتألهین، محمد (1981م)، الأسفار العقلیة الأربعة، چاپ سوم، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
ـ صدوق، محمد بن‌علی (1378ق)، عیون أخبار الرضا(ع)‏، چاپ اول، تهران: نشر جهان.
ـ صدوق، محمد بن‌علی (1398ق)، التوحید‏، چاپ اول، قم: موسسة النشر الاسلامی.
ـ قاضی سعید قمی، محمد بن‌محمد (1386)، شرح توحید الصدوق، تصحیح و تعلیق دکتر نجفقلی حبیبی، چاپ دوم، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
ـ کاپلستون، فردریک (1375)، تاریخ فلسفه غرب، ترجمه سید جلال‌الدین مجتبوی، چاپ سوم، تهران: سروش.
ـ کرمانی، حمیدالدین (1976م)، راحة العقل، تقدیم و تحقیق مصطفی غالب، چاپ اول، بیروت: دارالاندلس.
ـ ولفسن، هری اوسترین (1387)، بازتاب‌های کلام اسلامی در فلسفه یهودی، ترجمه علی شهبازی، چاپ اول، قم: مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب.
ـ هیک، جان (1381)، فلسفه دین، ترجمه بهزاد سالکی، چاپ سوم، تهران: انتشارات بین‌المللی الهدی.
 
 
CAPTCHA Image