دوفصلنامۀ علمی هستی و شناخت

دوفصلنامۀ علمی هستی و شناخت

بررسی انتقادی معنی وجود از منظر ملارجبعلی تبریزی، فیلسوف مکتب اصفهان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه فقه و حقوق اسلامی، واحد اسلامشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، اسلامشهر، ایران.
چکیده
ملارجبعلی تبریزی فیلسوف عصر صفوی اصفهان و معاصر با صدرالمتألهین در رأس جریانی قرار داشت که در بسیاری از اصول و مبانی با صدرا به مخالفت پرداخت. از مباحث مهمی که مورد اختلاف دو فیلسوف حوزهٔ اصفهان قرار گرفت، مسئلهٔ وجود است. در فلسفهٔ صدرا وجود از جایگاه بلندی برخوردار است. اصالت وجود، وحدت وجود و تشکیک وجود مباحثی هستند که رنگ خاصی به فلسفهٔ صدرایی بخشیده، اما در اندیشهٔ تبریزی، سرنوشت وجود به گونه‌ای دیگر رقم خورده است. وجود از نظر او معنای وصفی دارد. در نتیجه همچون سایر وصف‌ها محتاج موصوف و امر وابسته و غیرمستقل خواهد بود. چنین نگرشی به وجود با عنایت به جایگاه رفیع مسئله وجود در مباحث فلسفی مسیر فلسفه تبریزی را از فلسفه صدرا متمایز کرد. خلط مفهوم و مصداق، وصف‌انگاری وجود، عدم دقت لازم در گفتار حکما و عرفا و در روایاتی که مورد استناد تبریزی قرار گرفته است، بخشی از خطاهای راهبردی تبریزی به نظر می‌رسد. هدف نوشتار حاضر تبیین دیدگاه تبریزی در مسئله وجود و بیان خِلل و ضعف موجود در آن است. روش کار، توصیفی ـ تحلیلی با تکیه بر اسناد کتابخانه‌ای بوده و نتیجه‌ای که حاصل شد، بیانگر این است که دیدگاه تبریزی در تفسیر معانی وجود از استحکام لازم را نداشته است و مستندات ارائه‌شده توسط او خالی از خِلل و خُلل نیست.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

"A Critical Study of the Meaning of Being from the Perspective of Mulla Rajab Ali Tabrizi, a Philosopher of the Isfahan School"

نویسنده English

jabbar amini
Assistant Professor of Department of jurisprudence and law, IsI.c., IsIamik Azad University, IsIamshahr, Iran.
چکیده English

Molla Rajab-Ali Tabrizi, a philosopher of the Safavid era in Isfahan and a contemporary of Ṣadr al-Mutaʾallihin (Mulla Ṣadra), stood at the head of a movement that opposed Ṣadra in many principles and foundations. One of the most important points of contention between these two philosophers of the Isfahan school was the problem of wujud (existence). In Ṣadra’s philosophy, existence holds an exalted position: the doctrines of the primacy of existence (aṣalat al-wujud), the unity of existence (waḥdat al-wujud), and the gradation of existence (tashkik al-wujud) give Ṣadrian thought its distinctive character. In contrast, in Tabrizi’s thought, the fate of existence is determined in a completely different way. For him, existence has a qualificative (ṣifati) meaning and, like any other attribute, is in need of its subject, rendering it dependent and non-self-subsistent. Such a view of existence, given the central role of the problem of existence in philosophical debates, set Tabrizi’s philosophy apart from Ṣadra’s. Conceptual-referential confusion, treating existence as a mere attribute, insufficient precision in interpreting the words of earlier philosophers and mystics, and in the narrations he relied upon, appear to be among Tabrizi’s strategic errors.
The purpose of this article is to explain Tabrizi’s view on the problem of existence and to point out its flaws and weaknesses. The method employed is descriptive-analytical, based on library sources. The conclusion indicates that Tabrizi’s interpretation of the meanings of existence lacks the necessary robustness, and the evidence he presents is not free from gaps and shortcomings.

کلیدواژه‌ها English

Isfahan School
Mullarjabali Tabrizi
Mulla Sadra
Ontology
سیاهه منابع
الف- منابع فارسی:
ابراهیمی دینانی، غلامحسین. ماجرای فکر فلسفی در جهان اسلام. جلد 2، چاپ دوم، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی 1379.
انواری، سعید، و محمود هدایت‌افزا. «رابطه وجود و ماهیت در مکتب نو مشائی حکیم رجبعلی تبریزی»، دوفصلنامه حکمت سینوی، مشکوۀ‌النور 26، شماره 68 (پاییز 1401): 91-117.
آشتیانی، سید جلال‌الدین. منتخباتی از آثار حکمای الهی ایران. ویرایش دوم. جلدهای 1و2، قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزهٔ علمیهٔ قم، 1378.
برنجکار، رضا، و سعید رحیمیان. «بررسی و تحلیل دیدگاه ملارجبعلی تبریزی درباره اسماء و صفات الهی»، فصلنامه تحقیقات کلامی 6، پیاپی 23 (زمستان 1397): 127-146.
نورانی، عبدالله. «رسالهٔ اثبات واجب (حکیم ملا رجبعلی تبریزی)»، مجله نامهٔ آستان قدس، شماره 21 (1344): 44-56.
تبریزی، ملارجبعلی. الاصل الاصیل (اصول آصفیه)، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1386.
تنکابنی، محمد ابن‌سلیمان، محمد برزگر، و عفت(خالقی) کرباسی. قصص العلماء، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی آموزش انقلاب اسلامی، 1400.
جان ویلون، گلن مورن. «مقالهٔ پروکلس و نظام فلسفی او»، مترجم: سعید رحیمیان، کیهان اندیشه، شماره 72 (1376): 53-68
خراسانی، شرف‌الدین. ترجمه مابعدالطبیعه، تهران: حکمت، 1385.
دشتی، محمد. نهج‌البلاغه، تهران: دانش‌نگاران برنا، 1395.
رفیع پیرزاده، محمد. المعارف الالهیه. جلد 8، ش1919، تهران: دست‌نویس کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران، [بی‌تا].
زادهوش، محمدرضا. مکتب فلسفی اصفهان از نگاه دانش‌پژوهان. چاپ اول، تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، 1391.
شیرازی، ملاصدرا. الحکمهٔ المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه، بیروت: ناشر داراحیاء التراث، 1981م.
شیرازی، سیدرضی. درس‌های شرح منظومه حکیم سبزواری. جلد 1، تهران: انتشارات حکمت، 1383.
شیرازی، صدرالدین محمد. الشواهد الربوبیّه فی‌المناهج السلوکیّه. مقدمه، تصحیح و تعلیق: سید جلال‌الدین آشتیانی. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی-مؤسسه بوستان کتاب، 1382.
شیرازی، ملاصدرا. العرشیه. تصحیح: غلامحسین آهنی، تهران: انتشارات مولی، 1361.
عسگری، مهدی، و محمد سوری. «تحلیل دیدگاه ملارجبعلی تبریزی درباره اشتراک لفظی وجود و دو تفسیر از آن». فصلنامه نقد و نظر27، شماره 107 (پاییز 1401): 178 ـ 197.
فارابی، ابونصر. المنطقیات للفارابی. تحقیق و مقدمه: محمدتقی دانش‌پژوه، جلد 2، قم: کتابخانه آیت‌اللّه مرعشی، 1408ق.
فیاضی، غلامرضا. هستی و چیستی در مکتب صدرایی. تحقیق و نگارش: حسینعلی شیدان شید، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1390.
مطهری، مرتضی. مجموعه آثار. جلد 6، تهران: انتشارات صدرا، 1371.
هیک، جان هاروود. فلسفهٔ دین. ترجمه بهزاد سالکی، تهران: انتشارات بین‌المللی الهدی، 1376.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.